In 1656 verscheen de eerste krant in onze stad

Omdat mijn mailadres onder de artikelen staat die ik voor De Oud-Hagenaar schrijf, krijg ik vrijwel altijd reacties op zo’n artikel. Dat wil zeggen, dat ik een mail krijg. Vorige week lag er voor het eerst na tien jaar een echte brief op de mat.

Het zou best eens kunnen dat de betreffende afzender geen computer heeft, zo bedacht ik mij. Ook ik ken leeftijdsgenoten die niets van zo’n apparaat moeten hebben en daar kan ik me wel degelijk iets bij voorstellen. Ik zou er zelf niet aan moeten denken. Zonder mijn computer zou mijn productie beduidend lager zijn. Alleen al de tijd die ik in archieven zou moeten doorbrengen. Het moet wel om iets heel bijzonders gaan, wil er niets over te vinden zijn via de zoekmachine Google. De Oud-Hagenaar verschijnt niet alleen als papieren krant maar is ook digitaal te lezen, zoals u wel zult weten. Ik geef de voorkeur aan die papieren krant. Met enige weemoed denk ik aan mijn vader die vaak, verscholen achter een krant, zijn mening over van alles en nog wat liet horen. “Wanneer zou de eerste krant in onze stad verschenen zijn?”, zo vroeg ik me af.

Het woord ‘krant’ is afgeleid van het Franse leenwoord ‘courant’ waarin begrippen als gangbaar en lopend terug te vinden zijn. Beide woorden worden en werden overigens naast elkaar gebruikt. Ook kennen we het woord dagblad en hoewel dagbladen niet ieder dag verschijnen – vaak op zondag niet – wijst dit woord wel op de regelmaat waarmee de krant verschijnt en dat is er een kenmerk van. Met regelmaat wordt vooral nieuws rondgestuurd – of dit nu met gebruikmaking van papier gebeurt of via het digitale netwerk. De oudst bekende Nederlandse Courant verscheen voor het eerst in 1618: Courante uyt Italiën, Duytslandt, etc. Het ging hier om één blaadje dat eenzijdig beschreven was.

1656
Hoewel er voor die tijd al wel weekbladen verschenen, kunnen we vanaf 1656 spreken van een Haagse krant, De Dynsdaegsche en Vrijdaegsche Post-Tydingen Uyt ’s GravenHage. Over deze uitgave is weinig bekend. Wél dat de uitgever ervan, Gerard Lodewijk, het niet zo nauw nam met de waarheid, met als gevolg dat hij uit Den Haag verbannen werd. Later verscheen de Haegsche Post-Tydingen. Deze krant werd gedrukt door Adriaen Vlacq, die vooral bekend werd als drukker van wetenschappelijke uitgaven. Vanaf 1708 verscheen de ‘s-Gravenhaegsche Courant, uitgegeven door de officiële Stadscourantier, Anthoni Pauw. Deze courant verscheen op maandag, woensdag en vrijdag. In 1770 werd aan zijn erfgenamen, zonder vorm van proces, het recht van uitgave ontnomen en een boekdrukker die een volgeling van Willem IV was, kreeg dit recht. Zo ging dat kennelijk in die tijd. De opvolger van de ‘s-Gravenhaegsche Courant was het Dagblad van Zuid-Holland en ‘s-Gravenhage, dat tot 1 januari 1923 verschenen is. Vanaf 1856 verscheen deze krant dagelijks, zodat we nu van een dagblad kunnen spreken. In 1865 verscheen er een tweede krant in onze stad, de Haagsche Courant, vier jaar later gevolgd door Het Vaderland. En zo zijn er nog wel meer typisch Haagse kranten te noemen, zoals de Residentiebode, Het Haagsch Dagblad en Het Vrije Volk. Al deze kranten zijn óf verdwenen óf opgegaan in andere kranten, zoals de Haagsche Courant teruggebracht is tot enkele pagina’s in het Algemeen Dagblad. Hier voor me ligt de laatste uitgave van Het Vaderland van 14 augustus 1982 en veel van hetgeen ik hierboven beschreven heb, kon ik in deze krant vinden.

De Oud-Hagenaar
In navolging van Rotterdam besloot men in 2009 een krant uit te geven, die vooral bedoeld is voor mensen die iets met Den Haag hebben. Dat ‘oud’ in de naam van de krant moet ruim opgevat worden, het kan betrekking hebben op de leeftijd of op het feit dat men er niet meer woont. Ook jonge mensen lezen deze krant, zo is gebleken. Ik heb al enkele malen het verzoek gekregen of één van mijn artikelen voor een werkstuk gebruikt zou mogen worden en ikzelf gebruik de krant als lesmateriaal voor buitenlanders die ik les geef in de Nederlandse taal. Los van de bijdragen van enkele vaste medewerkers kan in principe iedereen een artikel insturen al is het wel zo dat de hoofdredacteur bekijkt of het verhaal voor plaatsing in aanmerking komt. Deze krant wordt via een groot aantal distributiepunten in een deel van Zuid-Holland, om de veertien dagen, gratis verspreid. De kosten moeten gedekt worden door de opbrengst van de advertenties. Daarnaast bestaat de mogelijkheid om een abonnement te nemen.

Ik schrijf vanaf eind 2009 artikelen voor De Oud-Hagenaar en er wordt vaak op gereageerd. Uit die reacties blijkt dat de krant over de hele wereld gelezen wordt, of het nu om de papieren uitgave of om de digitale gaat. Dat de krant in een behoefte voorziet, staat voor mij als een paal boven water. Ik moet er dan ook niet aan denken dat hij het voorbeeld gaat volgen van al die kranten die hierboven genoemd zijn.

Carl Doeke Eisma
carleisma@planet.nl

De leestafel met kranten uit binnen en buitenland, in het Zuidhollandsch Koffiehuis aan de Dagelijkse Groenmarkt. Détail r.b. uit een geïllustreerd dekservet (1875). Prent: Haags Gemeentearchief

Reageren

WP-Backgrounds by InoPlugs Web Design and Juwelier Schönmann