Boekenmarkt is lang niet meer wat het was

Laat ik meteen een eventueel misverstand uit de weg ruimen. Dit artikel gaat niet over de boekenmarkt die momenteel op donderdag op het Plein te vinden is. Bovenstaande titel trof ik aan in de Nieuwe Haagse Courant van 19 oktober 1963 en in die tijd stonden de kraampjes met boeken nog op de Grote Markt. Wat was er aan de hand?

In het midden van de vijftiende eeuw is op de plek waar de Grote Markt zich thans bevindt een klooster gebouwd, het St. Elisabeths Convent. In 1572 werd het door de Geuzen geplunderd en in 1584 is het samen met een deel van de Vlamingstraat afgebrand en vervolgens niet meer opgebouwd. Reeds voor 1800 werden er tweedehandsboeken verkocht in de Rolzaal, één van de grote vertrekken van de Ridderzaal en later werd er op maandag en vrijdag een boekenmarkt gehouden op de Grote Markt. Ook hebben er jarenlang twee boekenstalletjes bij het Binnenhof gestaan, aan weerskanten van de Stadhouderspoort onder de colonnade, zoals de zuilenrij met overkapping deftig heet. De Grote Markt was, zo midden in het centrum van onze stad, een uitermate geschikte plaats voor de verkoop van tweedehandsboeken. Het aanbod liep uiteen van interessante antiquarische in leer gebonden boeken tot onbenullige romannetjes. Met enige regelmaat werden er echter plannen uitgewerkt om de kraampjes ergens anders een plekje te geven. Zo had men bedacht om enkele bussen van de H.T.M. hier een plaatsje te geven en toen vanaf 16 mei 1938 de kramen van de markt van de Prinsegracht naar de Herman Costerstraat moesten verhuizen, zouden de boekenstalletjes aanvankelijk ook meegaan. Na hevige protesten van de boekverkopers heeft het gemeentebestuur hier uiteindelijk vanaf gezien. Het voordeel van zo’n boekenstalletje is dat je de kosten die een winkel met zich meebrengt niet in de prijs van de boeken hoeft mee te nemen. In die tijd werden de kosten per week op zo’n ƒ 40,- berekend. Het gaat dan om zaken als opslagruimte, vervoer en huur van de kraam. Bij Jac. Van der Veen’s Marktbedrijf kon je een kraam met bovenzeil en twee lichtpunten huren voor ƒ 2,05 per dag. Gemiddeld stonden er twaalf kramen op de markt. Ook toen al werden de duurdere boeken plat neergelegd en de goedkopere boeken werden in rijen neergezet. Boeken die kennelijk onverkoopbaar waren, werden scheurpapier genoemd.

‘Er wordt met ons gesold’
In De Posthoorn van 7 augustus 1975 staat een artikel waarin duidelijk wordt dat de boekenmarkt verplaatst is naar de Voldersgracht, bij de Markthof. Het gaat hier om een tijdelijke oplossing en al haalt het niet bij de sfeer op de Grote Markt; alleen al het feit dat de boeken niet meer op overdekte kraampjes werden uitgestald, maar in muisgrijze betonboxen, valt de verkoop niet tegen. Eén van de handelaren, Arie Vrije, vindt dat er sprake is van gesol. “We worden geduld, maar niet geaccepteerd.” Hij vertelt aan de bekende Haagse journalist, Coos Versteeg, dat de gemeente op zoek gegaan is naar een definitieve plek voor de boekenkraampjes. Zo heeft men gedacht aan de Lange Vijverberg, naast de Hofvijver, de Boterwaag of het Binnenhof. Ook zouden de boekenkramen kunnen aansluiten bij de reeds bestaande antiekmarkt op het Korte Voorhout. Dat het niveau van de te verkopen boeken er niet beter op geworden is, komt ook ter sprake. Echte antieke boeken zijn zeldzaam. Tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn er heel veel boeken vernietigd en verdwenen en na die oorlog konden er in het buitenland, onder andere in Amerika, veel hogere prijzen voor gevraagd worden. Door de kleinere behuizing beschikte lang niet iedereen meer over een grote verzameling boeken. De crisistijd, zo rond 1930, was weer wel interessant voor de verkoop van tweedehands boeken. Uit geldnood verkocht men dit soort boeken vaak voor weinig geld. In NRC Handelsblad van 19 november 1982 staat een advertentie waaruit blijkt dat er iedere donderdag van 10.00 uur tot 21.00 uur op het Lange Voorhout een boekenmarkt gehouden wordt.

Bibliofiel
Het Griekse woord biblion betekent boek, dus we hebben het bij een bibliofiel over een liefhebber van boeken. Of we hier de e-books ook onder moeten rekenen, waag ik te betwijfelen. Er kunnen vele redenen zijn om boeken te gaan verzamelen. Het kan bijvoorbeeld om de inhoud gaan of om het uiterlijk en ook kan men het oeuvre van een bepaalde schrijver of schrijfster compleet in bezit willen hebben. Is dit laatste het geval, dan is de lol er vaak af. Het gaat vooral om de jacht naar dat ene boek. Omdat ik van jongs af aan belangstelling gehad heb voor boeken, zowel kinderboeken als romans en stripboeken en – niet te vergeten – schoolboekjes, kon je mij vaak op de boekenmarkt vinden, ook toen die nog op de Grote Markt gehuisvest was. Momenteel lees ik vooral boeken in het Engels en daar is een reden voor. De bekende schrijver A.F.Th. van der Heijden heeft eens gezegd: “De schrijver vermoordt de lezer in zichzelf”, en daar heeft hij gelijk in. Ik heb zelf de nodige boeken geschreven en wanneer ik een in onze taal geschreven roman lees, denk ik vaak: dit boek is veel te dik, de helft was al meer dan genoeg geweest. Dat personage had ik weggelaten, dat voegt niets toe aan het verloop van het verhaal. Die zin klopt niet, veel te lang en halverwege glijdt de schrijver uit. Om nog maar te zwijgen van de taal-, druk- en stijlfouten… Het wonderlijke is dat me dit tijdens het lezen van boeken in het Engels niet overkomt. Daar beheers ik de taal waarschijnlijk niet genoeg voor. Nu zou ik in de trant van Julius Pasgeld kunnen eindigen met: ‘herkent u dit ook, stuur dan een mailtje naar…’, maar dat doe ik niet. Ik kan u wel aanraden om eens een bezoekje te gaan brengen aan de antiek- en boekenmarkt. Van mei tot september op donderdag en zondag op het Lange Voorhout en van oktober tot april donderdags op het Plein.

Carl Doeke Eisma
carleisma@planet.nl

Reageren

WP-Backgrounds by InoPlugs Web Design and Juwelier Schönmann