Wandelen door de Vogelwijk

Honderd jaar geleden begon de bouw van de Haagse Vogelwijk. Veel Hagenaars kennen deze buurt, die aanvankelijk Tuinstadwijk Houtrust heette, slechts oppervlakkig. Daarom heeft Vogelwijkbewoner Dick van Rietschoten een wandelroute door deze statige en groene wijk ontworpen. De tocht is zo’n 5 km. lang en wie het facultatieve ommetje door de Bosjes van Poot erbij neemt, komt uit op ongeveer 6 km.

De route begint en eindigt bij het Shell-benzinestation aan het begin van de Sportlaan. Wie te voet is, kan er het best naartoe met bus 24 richting Kijkduin, halte Houtrustweg (op de Houtrustbrug).

1. Ga de Houtrustweg op, evenwijdig aan het Verversingskanaal. U passeert twee appartementencomplexen uit 2008. Hier stonden de befaamde Houtrusthallen, het multifunctionele centrum voor zowel sport (ijshockey, atletiek) als beurzen, popconcerten en allerlei andere manifestaties. Hierachter ligt Sportpark Houtrust, dat de gemeente in 1909 al liet aanleggen.

2. Na de flats links de Laan van Poot in, evenals de aangrenzende ‘bosjes’ vernoemd naar de gebroeders Willem en Jacob Poot, die hier begin vorige eeuw bos- en duinwachters waren. Aan de voet van de duinen lag hier destijds de Segbroekpolder, met boerderijen die o.a. Houtrust, Kranenburg, Hanenburg en De Wildhoef heetten.

3. Bij de eerste straathoek links (Houtrustlaan) en daarna rechts (Leeuwerikplein). U passeert het eerste huizenblok van de wijk, waarvoor op 21 augustus 1918 minister van Financiën Treub de eerste steen legde. De wijk in aanbouw heette indertijd nog Tuinstadwijk Houtrust.

4. Passeer de Spreeuwenlaan en ga rechts de Nachtegaallaan in.

5. Bij de Laan van Poot gaat een straatje de Bosjes van Poot in. Dat doet u ook, maar kijk eerst even over uw linkerschouder naar de villa Den en Duin aan de Laan van Poot. Een typerend product van wat destijds een ‘eigenbouwer’ werd genoemd: iemand die naar eigen ontwerp of dat van een vermaard architect een huis liet neerzetten. Links van het straatje naar het bos staat een loods die opslagplaats van de organisatie Bescherming Bevolking en daarna van theatergroep De Appel is geweest.Oorspronkelijk was het een Duitse garage, gebouwd in de bezettingstijd. Begin 1943 moesten alle Vogelwijkers hun huizen verlaten omdat de Duitsers de wijk uitriepen tot militaire zone. Langs de Sportlaan, die de wijk aan de oostkant begrenst, werd in het kader van de Duitse verdedigingslinie Atlantikwalleen anti-tankgracht gegraven.

6. Achter de loods ligt een deel van de Bosjes dat al sinds 1927 niet toegankelijk is voor publiek. Het is een ‘vogeltuin’ van de Haagse Vogelbescherming, een broed- en rustgebied voor vogels die daar in het voorjaar in groten getale nestelen.

7. Aan de bosrand prijkt een wit pand met een basisschool voor speciaal onderwijs. Hier stond ooit de boerenhoeve Houtrust. Na afbraak daarvan verrees in 1879 dit gebouw, met een theeschenkerij en restaurant. In 1936 werd deze horecagelegenheid een school.

Boswandeling
Om te ervaren dat deze bosschages deel uitmaken van een oud duingebied, kunt u te voet een ommetje maken door de glooiende Bosjes van Poot. Wie opziet tegen een stukje klimmen, vervolgt de Laan van Poot in zuidelijke richting en pikt de route weer op bij de Roodborstlaan.

Ga vlak voor de school linksaf en neem direct het eerste bospad rechts. U gaat omhoog, passeert een zandpad links, daalt dan weer en op een grote viersprong wandelt u (schuin rechts) rechtdoor. Kies bij een bankje het eerste pad schuin links. Blijf dat links aanhoudend volgen, alle zijpaden negerend. Het pad wordt verhard en leidt omhoog, waarna u rechts de zee ziet en de wijk Duindorp. Blijf het slingerende en glooiende hoofdpad volgen. Als het duidelijk naar beneden loopt, ziet u een kruising (met bankje) waar u rechtdoor gaat. U komt bij een steile afdaling waarna u bij een kruising met een bankje linksaf slaat en direct het eerste (zand)pad rechts inloopt. Kort daarna bij de kruising rechtsaf. U komt nu uit op een vijfsprong en kiest het smalle paadje rechts. Dit leidt naar de Nieboerweg. Rechts staat de witgepleisterde tweedelige villa Winjewanje, een pand in antroposofische stijl, in 1924 in particuliere opdracht gebouwd. Schuin aan de overkant stond tussen 1929 en 2000 het Juliana Kinderziekenhuis. Nu is het een jeugdpsychiatrisch centrum. Loop via de Nieboerweg terug naar de Laan van Poot, ga even naar links en direct rechts (Roodborstlaan).

Vervolg vanaf Roodborstlaan
8. Wie de Roodborstlaan inloopt, ziet links huizen in Engelse cottage-stijl en rechts een blok met kubistische betonvilla’s uit 1922 in de sfeer van kunstenaarsbeweging De Stijl.

9. Rechtsaf de Winterkoninglaan in en opnieuw rechts. U belandt op een pleintje dat lang het kloppend hart van de wijk is geweest. Tot begin jaren zeventig waren hier nog tien winkels te vinden. Daarna liep het winkelbestand (in de hele wijk waren er ooit 24) gaandeweg terug. Elders in de wijk zijn op een kapper na alle winkels verdwenen.

10. Op de hoek bij de bakker de Zwaluwlaan in en direct daarna rechts (Kanarielaan). Aan het eind links (Papegaailaan) en dan opnieuw rechts, naar de Nieboerweg toe.

11. De weg schuin links oversteken en tussen twee huizenblokken door naar het IJsvogelplein gaan, een van de ruim opgezette pleinen die de wijk telt.

12. Rechts van de school de Sperwerlaan in en dan linksaf (Pauwenlaan). U komt nu bij het Fazantplein, waar u rechts een fraai wooncomplex uit 1938 ziet. Voor deze felbegeerde (huur)appartementen bestaat een flinke wachtlijst.

13. Voorbij het flatcomplex rechts de Fitislaan in. Bewonder aan het eind links het huis Laan van Poot 198, eind jaren ’20 ontworpen door architect Koos Fels, die hier vele woningen op z’n naam heeft staan.

14. Volg linksaf de duinrand tot aan de brede Kwartellaan. Op gemeentelijk verzoek ontwierp architect Alexander Kropholler in 1927 voor deze laan een serie sierlijke ‘landhuizen’. Ze hadden al centrale verwarming! Sfeerverhogend was de aanleg van tramlijn 3, die van het toenmalige Staatsspoor kwam. Bij de duinen kwam de eindhalte met een keerlus. In 1966 verdween de tram.

15. Elk ‘Krophollerhuis’ kreeg een geveltegel met een dier, sterrenbeeld of plant. Op Kwartellaan 31 en 33 is daarbij iets misgegaan: de afbeeldingen van Schorpioen en Kreeft zijn verwisseld.
16. Steek bij nr. 29 het middenterrein over, ga de Kiplaan in en de eerste straat rechts (Kwikstaartlaan). U komt op de Pauwenlaan. Linksaf. Nummer 95 heeft een bizarre geschiedenis. Tussen 1945 en 1974 hield zich hier op zolder de wegens oorlogsmisdaden veroordeelde Nederlandse ex-SS’er Jacques Philippa schuil. Hij is uiteindelijk gearresteerd en alsnog berecht.

17. De eerstvolgende laan links in (Fuutlaan) naar het weidse Eiberplein. Schuin aan de overkant, in het blok Kiplaan 23-29, voltrok zich in 1941 een ramp. Een Britse bommenwerper die was geraakt door Duits afweergeschut liet hier per ongeluk enkele bommen vallen, met zes doden tot gevolg.

18. Houd op het plein, komend vanuit de Fuutlaan, rechts aan (Vliegenvangerlaan) en ga dan rechts de Wildhoeflaan in. Aan het eind op de Laan van Poot links. Verderop staan twee spiegelbeeldige basisscholen, met daartussen de ingang naar de atletiekbaan uit 1939. Iets verder aan de Laan van Poot stond tussen 1960 en 2017 de Haagse Academie voor Lichamelijke Opvoeding, die naar Sportcampus Zuiderpark verhuisde. Binnenkort verrijzen hier luxe appartementen: een particulier project, opgezet door een groep Vogelwijkbewoners.

19. De twee scholen kijken uit op een vijver. De laan aan weerszijden heette tot 2002 Buizerdlaan, maar nu Oude Buizerdlaan. Omdat Den Haag een stukje Leidschendam annexeerde waar ook al een Buizerdlaan lag, werd hier de aanduiding ‘Oude’ toegevoegd. U bevindt zich nu op de grens van de vooroorlogse en naoorlogse Vogelwijk, goed te zien aan de huizenstijl. Langs het water aan de naoorlogse kant hebt u mooi zicht op een rijtje woningen met rode pannendaken van de eerder genoemde architect Koos Fels. Loop om het water heen en steek aan de ‘oude’ kant de Kraaienlaan in. Op nr. 36 woonde in de jaren dertig journalist/essayist Menno ter Braak, die kort na de Duitse inval in mei 1940 zelfmoord pleegde.

20. Aan het eind van de Kraaienlaan rechtsaf, even links de Sportlaan op en direct weer links (Wildhoeflaan). In 2018/2019 zijn delen van de Sportlaan opgebroken vanwege een herprofilering. Er komen o.a. twee rotondes en een ventweg.

21. Op Wildhoeflaan 2 groeide in de jaren zeventig Petra Brinkhorst op, dochter van D66-politicus Laurens Jan Brinkhorst. Zij staat nu bekend als prinses Laurentien, getrouwd met prins Constantijn.

22. Rechtsaf de Sijzenlaan in, de Kwartellaan oversteken, daarna links (Ooievaarlaan) en vervolgens rechts (Haviklaan). Op nr. 31 woonde de vermaarde econoom en Nobelprijswinnaar Jan Tinbergen. In 1993 kreeg de hoogbejaarde Tinbergen hier de voormalige Sovjetleider Gorbatsjov op de koffie.

23. Ga verder de Haviklaan af, passeer Kauwlaan, Patrijslaan en Hoenderlaan tot bij de kruising met de Talinglaan. Rechts staat een voormalig nonnenklooster dat eind vorige eeuw is verbouwd tot appartementencomplex.

24. Rechtsaf (stukje Talinglaan) en direct links weer de Sijzenlaan op. Rechtdoor, de Nieboerweg weer oversteken en de eerste straat rechts nemen (Papegaailaan). Daarna links de Sportlaan op, langs de voormalige Sacramentskerk uit 1926, die eind 2018 wordt afgebroken om plaats te maken voor eengezinswoningen.

25. De Sportlaan verder volgen (rechts het vroegere Rode Kruisziekenhuis, waar nu alleen nog maar poliklinieken zijn) tot u weer belandt bij het benzinestation.

Dick van Rietschoten
dvanrietschoten@ziggo.nl

Kwartellaan met keerlus tram anno 1931. Foto: Haags Gemeentearchief

Reageren

WP-Backgrounds by InoPlugs Web Design and Juwelier Schönmann