Nieuwe Parklaan, laan zonder grote bomen

‘We gingen op weg door wat mij toescheen als een van de meest aantrekkelijke steden waar ik ooit geweest was. Vooral mijn eerste blik op de Nieuwe Parklaan staat me nog intens bij: een lange brede straat met bomen langs de kant (…) met aan beide kanten enorme, schitterende huizen. Toen we door die straat reden, stonden de bomen vol in blad en scheen de zon aan een wolkenloze blauwe hemel’, aldus een expat in 1972.

Ach, dit is nu even allemaal anders. De Nieuwe Parklaan vertoont een wat trieste aanblik op dit moment. En dat zal nog wel even duren. Voor het vervangen van de tramrails zijn vele bomen gekapt. Weliswaar zijn nieuwe bomen geplant, maar voordat die weer wat allure geven…. Maar triest of niet, je hebt nu wel het overzicht over die hele brede bochtige laan. Wat mooi aangelegd eigenlijk. En wat wonderlijk ook. Want komend vanuit de stad is de weg langs het Kanaal, de Raamweg, kaarsrecht, op een flauwe bocht na bij de Waalsdorperweg. Dan, vanaf de rotonde bij Madurodam, krijgt hij opeens een heel ander aanzien, de allure van een laan. Hij verlaat de zijde van het Kanaal en begint zijn meanderende tocht richting Kurhaus. Waarom loopt de weg niet gewoon lekker rechtdoor langs het Kanaal om vervolgens uit te komen bij het Seinpostduin? Rond 1884 waren de afgravingen van het duingebied rechts van het Kanaal waar nu het Westbroekpark ligt, ongeveer afgerond. Doel van de afgravingen was bouwgrond te creëren voor een nieuw villapark. Villaparken waren populair in die tijd. De rijken uit Rotterdam en Den Haag streken er graag neer, het Van Stolkpark, aangelegd rond 1875, en het iets latere Belgisch Park waren een succes!

Het gebied tussen Kanaal en Badhuisweg was een schitterende locatie voor zo’n park, buiten de vieze stad, vlakbij het steeds mondainere Scheveningen, frisse zeelucht. Er ontstonden plannen voor dit Nieuwe Park, zoals het genoemd werd. Op een kaart uit 1885 zijn de wegen al ingetekend. De grens van het afgegraven gebied liep kronkelend, een oud zandpad naar Scheveningen volgend.

Precies op die kronkelende grens plande men de hoofdweg van het Nieuwe Park, die in 1888 werd aangelegd. De bebouwing aan deze weg, op dure grond, moest aan veel regels voldoen. De weg moest een parkachtige uitstraling hebben, er mochten slechts vrijstaande villa’s komen waardoor doorkijkjes op de mooie vallei richting Kanaal mogelijk bleven. Afstand tot de openbare weg moest minimaal 8 meter bedragen. Natuurlijk werd er door de projectontwikkelaars veel gesjoemeld met deze regels.

In 1890 werd deze nieuwe weg naar Scheveningen tot ‘Nieuwe Parklaan’ gebombardeerd. Maar, het Nieuwe Park zelf kwam er nooit. Vele plannen passeerden, maar men nam geen beslissing.

Uiteindelijk ging in 1922 de gemeenteraad akkoord met het voorstel van Pieter Westbroek, directeur Gemeenteplantsoenen, voor aanleg van een ‘park in landschappelijke stijl met een vrije indeling van waterpartijen, weiden en beplanting’, het Westbroekpark. Dus, geen villapark, geen bebouwing!

Intussen lag de Nieuwe Parklaan daar zonder Nieuw Park wel mooi te wezen als kronkelende, romantische laan vol bomen, aantrekkelijk voor haar bewoners, toeristen en later, zoals blijkt uit bovengenoemd citaat, expats.

Elektrische tram
Nu terug naar de tram, oorzaak van het huidige wat trieste aanzien van deze laan. Waarom reed die tram überhaupt over de Nieuwe Parklaan? Rond 1888 waren er toch al twee tramlijnen naar het Kurhaus via de Badhuisweg?

De ene was echter een paardentramlijn, dus veel problemen, waaronder de grote hoeveelheid mest. De andere een stoomtram, met rook, olie en vet. Het werd dus tijd voor elektrificatie van de tram.

Hoe kronkelend de Nieuwe Parklaan ook was voor een tramtraject, voor de Haagsche Tramweg Maatschappij (HTM) was dit hét aangewezen traject om ‘elektrisch’ te gaan, men moest de concurrentie op de lijnen naar Scheveningen namelijk voorblijven. Dus hij kwam er, het werd zelfs de eerste elektrische tram van Nederland!

Op 18 juli 1890 was het zover, de kranten berichtten er over: ‘De voor- en achterbalkons bieden ruimte aan verscheidene passagiers, die een aardig kijkje hebben op de Nieuwe Parklaan met haaren aanleg in ene schilderachtige omgeving. De snelheid van dit voertuig is beperkt tot 9 binnen de kom…’ Eerst was er sprake van een accutram, maar door de ‘onvoldoende en hinderlijke tractie met accumulatoren’ kreeg in 1904 het traject Plein-Kurhaus bovenleiding én het lijnnummer 9.

Dit tramtracé is – voor zover ik weet – sinds 1890 nooit aangepast, daar zijn hoge kosten mee gemoeid. Alleen werd in 1968 de trambrug aangelegd om de Witte Brug te ontlasten. Maar in 2015 was het dan kennelijk toch zover, voor de nieuwe Avenio-tram moesten de rails worden verbreed. En moeten wij het dus de komende jaren doen met een Nieuwe Parklaan zonder grote ‘bomen, vol in blad’. Eén ding is en blijft onveranderd: ‘de zon aan een wolkenloze blauwe hemel’ zoals bovengenoemde expat die in 1972 zag. Die kan niemand ons afnemen, laten we die maar blijven koesteren.

Eeke Crabbendam
crab@telfort.nl

Uit: Wittebrug, buurtschap in Den Haag, impressies. Deel III.

Reageren

WP-Backgrounds by InoPlugs Web Design and Juwelier Schönmann