‘Over hijshokjes, botsballonnen, reissport, een lepel en een proost’

Hoe uiteenlopend kan het leven zijn? In kruiswoordpuzzels en Zweedse doorlopers ervaar je dat maar al te goed. Soms is het simpeler dan je denkt. Een lift is daar een hijshokje, een airbag is een botsballon en toerisme is gewoon reissport. Maar meestal is het andersom. Dan is een lepel een konijnenoor en een katholieke leider is dan zomaar ineens een proost.

Ga er maar aanstaan.

Twee Zweedse doorlopers per dag. Dat is het minimum. Anders voel ik me tekortgedaan. Meestal met moeilijkheidsgraad 3*. Tijdens het puzzelen stel ik me voor, dat ik in een grote zaal zit met allemaal mensen die dezelfde puzzel doen als ik. We doen dan wie het eerste klaar is. Meestal ben ik dat natuurlijk. Want ik ben de beste.

Soms doe ik de puzzel per regel. Dan mag ik van mezelf pas aan de tweede horizontale regel beginnen als de eerste helemaal is ingevuld. En anders krijg ik een strafpunt.

Een enkele keer koop ik een 4* doorloper. Maar dat is veel te moeilijk voor mij. Allemaal volstrekt onbekende aardrijkskundige plaatsen en rivieren. Die je alleen met behulp van de haaks erop staande woorden te pakken krijgt.

Epe, Ede, Odense, Bari, Kos, Gap en Oss weet ik natuurlijk ook zonder die haakse woorden wel. Maar Nes? Oene? Vise? Ane? Geen idee. In 3* doorlopers stromen de Aa, de Oder, de Lena, de Leie, de Isere en de Oise naar hartenlust over de in te vullen vakjes. Maar de Ee? De Eder? De Nete? De Orne? Volgens mij zuigen ze die op de redactie van zo’n 4* puzzelboekje gewoon uit hun duim.

Bloem van vier letters
En dan heb je natuurlijk de goden en de godinnen met hun zonen, dochters, geliefden en gemalinnen. Zo weet ik sinds kort, dat Ran de gemalin van Aegir is, Rhea de dochter van Uranus en Ino de dochter van Cadmus. Dat is onontbeerlijke kennis bij het oplossen van kruiswoordpuzzels. En verder heb je in alfabetische volgorde Abia, Amor, Ares, Aeneas, Demeter, Diana, Donar, Eos, Erato, Eros, Euterpe, Ino, Io… en zo kan ik natuurlijk nog wel even doorgaan met al die Asen en die Laren (Noorse en Romeinse goden).

Weet u trouwens wat een kragge is? Een evene? Een ijspeer? Een pensum? Om nog maar te zwijgen van otolieten, efeben, en peies. Nee? Ik ook niet. Ik ben het weer vergeten. Iedere keer moet ik dat weer achterin het puzzelboekje – waar de oplossingen staan – opzoeken. En ook sommige, heel gewone omschrijvingen, lijken er bij mij maar moeilijk in te gaan. Bij de omschrijving ‘bloem’ van vier letters komen steeds alleen de namen van de iris, de lelie en de roos naar boven. En dan, nadat de haakse woorden steeds weer aangeven dat dat allemaal fout is, dringt het tot me door dat het ‘meel’ moet zijn. En zo vul ik bij ‘kussen van zes letters’ eerst altijd ‘zoenen’ in, terwijl dat nu al zeker vijftig keer ‘nekrol’ had moeten zijn.

Klinkers
Het maken van een kruiswoordpuzzel lijkt me vreselijk moeilijk. Het staat of valt natuurlijk met het aantal klinkers, dat er in een woord zit. Hoe meer klinkers, hoe groter de kans dat de woorden horizontaal en verticaal in elkaar passen. Vandaar dat bijvoorbeeld de woorden iaen, eendenei, aeneasrat en uienmot nogal eens voorkomen.

Ook afkortingen zijn wat dat betreft onontbeerlijk. Tnt, mbt, hsl, gb, mkb, icm, ir, hh, ice, gmt, ttv, igo, hoh, eea, ism, uefa, hafa, ktr en ktv en nog een paar honderd, al dan niet zelfverzonnen afkortingen, zijn vaak de enige mogelijkheid bij een kruiswoordpuzzel die dreigt vast te lopen. Grote bewondering dus voor de makers.

Maar een enkele keer ben ik het niet met ze eens. En daar word ik dan kriegel van. ‘Mannetjesvis’ is in een kruiswoordpuzzel altijd ‘hom’. Maar (een) hom ìs helemaal geen mannetjesvis. Hom is het teelvocht van mannetjesvissen. En zo dien je bij de omschrijving van ‘macht’, ‘gezag’ in te vullen. Maar macht is helemaal geen gezag. Op de kweekschool leerde ik dat je ‘gezag’ elke keer in iedere nieuwe situatie opnieuw moest verdíenen. Terwijl je met ‘macht’ was bekleed. Dat kon je dus altijd nog misbruiken. Ook als je het niet verdiende. En zo is ‘sprong in het water’ een sprong en geen duik. En een ‘reis’ is geen vakantie.

Soms ben ik boos voor niks. Als na lang puzzelen bij ‘neervallen’ uiteindelijk blijkt, dat ik ‘neerslaan’ had moeten invullen, denk ik verbolgen: maar dat is helemaal niet hetzelfde! Totdat ik op het idee van regendruppels kom.

De ladderzatte slampamper
Het voordeel van kruiswoordpuzzelen is ook, dat je dikwijls stuit op mooie, bijna uitgestorven woorden. Van de voorbeelden die ik verzamelde hierbij een kort verhaaltje.

‘Ajuus’, wauwelde de ladderzatte slampamper tegen zijn gade. ‘Ik baal van je snerende tirades en je ootmoedige paskwillen en zal niet talmen om je tersluiks voorbij te saffelen’.

‘Sakkerloot’, riposteerde zijn gemalin. ‘Neem nog een oorlam. Dan kan je tenminste met recht prat gaan op je nooddruftige gemonkel’.

Kranig maakte ze aanstalten naarstig voort te gaan met het opkuisen van haar meurende hansop dat flink beduimeld was geraakt, nadat haar wederhelft haar een oplawaai van jewelste had verkocht.

De druiloor zwichtte onverwijld voor het aanbod van zijn eega en strompelde naar de glazen kast waar hij een ouwe klare voor zichzelf en een kroes met ranja voor zijn gemalin bekokstoofde.

‘Vergeet het zuigbuisje niet in mijn kroes te zetten’, riep het vrouwmens hovaardig tot haar pief. ‘Dan kan ik het op mijn kamerfiets nuttigen zonder te plodderen of te snossen’.

En zo verschoonden beide echtelieden even later hun mirakelse tumult en kregen weldra weer schik in elkanders hebbelijkheden.

Typische puzzelwoorden
Tenslotte nog een paar kruiswoorden waar je, als je veel kruiswoordpuzzels maakt, echt melig van wordt. Je kan ze wel dromen. Ik noem er een paar:

Nipt. Sla. Eng. Ober. Even. Effe (ook wel ff). Era. Ski. Jaap. Ala. Slee. Ark. Neon. Emelt. Erbij. Erop. Eraan. Ineen. Aaneen. Frèle. Duw. Zet. Por. Sneu. Asla. Ik moet het eerste kruiswoordpuzzeltje nog zien waar ze niet in voor komen.

En vaak kan je ook in doorlopers door de bomen het bos niet meer zien. Es. Esp. Esdoorn. Eik. Olm. Den. Iep. En hier en daar een Spar of een Abeel. Allemaal ook in houtsoorten verkrijgbaar als je er ‘en’ achter zet.

Nog meer herkenbare ervaringen bij het oplossen van kruiswoordpuzzels en doorlopers? Mail ze naar: julius.pasgeld@deoud-hagenaar.email.

Reageren

WP-Backgrounds by InoPlugs Web Design and Juwelier Schönmann