Op bedevaart naar het oude Eikenduinen

Op de historische begraafplaats Eikenduinen zijn de ruïnes te vinden van het oude kapelletje dat daar vanaf de Middeleeuwen heeft gestaan. Het stukje Den Haag is thans geheel geïntegreerd met de omliggende stad. Eens was het echter een gehuchtje, dat onder Haagambacht viel en waarvan de geschiedenis mogelijk ouder is dan Den Haag zelve!

Eikenduinen was een zeer oude buurtschap, gelegen op een strandwal: een door de natuur gevormde hooggelegen plaats, waar mensen een veilig heenkomen konden vinden voor de zee. Begroeid met eiken en andere loofbomen, gras, riet en struiken.

Hoewel het aantal bewoners wel eens wisselde, is de kuststreek sinds haar vorming nooit ontvolkt geweest. De bevolking hield zich bezig met jagen, visvangst en landbouw. Toen de Romeinen ons land binnenvielen, werd Eikenduinen bewoond door Kaninefaten (mensen, die van konijnen leefden), zo heeft bodemonderzoek bevestigd.

In de middeleeuwen viel dit buurtschap bestuurlijk onder Monster. De mensen woonden aan de Mient (meent, gemeenschappelijke plaats). De bevolking was groot genoeg om een kapel te laten bouwen tussen 1247 en 1256, die bediend werd door een kapelaan van de parochiekerk te Monster. Monster was een invloedrijke en belangrijke plaats in die tijd. Den Haag bestond nog niet. Wel werd er door Floris IV in 1229 een plaats gezocht om een boerderij (het latere Binnenhof) neer te zetten in deze bosrijke omgeving. Evenals de bevolking van Eikenduinen bleven de bewoners van Die Haghe, zoals het gehucht ging heten, onder bestuur van Monster. Doch, daar kwam reeds in 1273 een einde aan. Floris V vergrootte zijn bestuurlijke invloed door Eikenduinen, Scheveningen en een stuk Loosduinen bij Die Haghe te voegen

In 1396 maakt gravin Margaretha van Holland een pelgrimstocht naar de kapel. Het is echter onbekend, op welk moment en bij welke gelegenheid Eikenduinen bedevaartsoord werd. Er zal zich wel een of ander wonder hebben voltrokken, waardoor bedevaartgangers van heinde en verre naar het kapelletje kwamen. Al deze extra bezoekers zullen voor de bewoners van Eikenduinen een aardige bron van inkomsten hebben betekend.

Wel wordt vermeld, dat in de kapel een bijzonder Mariabeeld zou hebben gestaan. Wat er voor bijzonders aan het beeld is geweest en over de aard der wonderen, tast de geschiedenis helaas in het duister.

Reformatie
Tot zelfs nog na de Reformatie bleven pelgrimstochten Eikenduinen grote bekendheid opleveren. Rondom de kapel met zijn vrij hoge toren was het een drukte van belang. Het was tot de Reformatie beslist niet slecht wonen aan de Mient. Toen de Staten van Holland in 1580 besloten dat er een einde gemaakt moest worden aan alle Roomse erediensten en “paapse stoutigheden”, was het lot van Eikenduinen bezegeld. De kapel werd met de grond gelijk gemaakt: de toren uitgezonderd.

Verhaagst
De pelgrimstochten gaan overigens tot op heden nog steeds door! Het economische leven was voor Eikenduinen naar een dieptepunt gedaald. Door de expansiedrang van Den Haag werd er steeds meer van Loosduinen afgeknaagd. Zo werd in 1903 Eikenduinen bij Den Haag ingelijfd. De bevolking “verhaagste” en vandaag de dag is vrijwel niemand zich nog bewust van de vermaardheid van dit buurtschap.

Als stille getuige van de grote bekendheid van Eikenduinen bestaat er echter nog steeds te midden van de begraafplaats de solide toren van de kapel uit de 13e eeuw! Ook de nabijgelegen Mient herinnert ons nog aan het roemrijke verleden.

Frans van der Helm
helmhuis@ziggo.nl

Reageren

WP-Backgrounds by InoPlugs Web Design and Juwelier Schönmann