Een schoolagenda uit 1953

Een schoolagenda bestaat tegenwoordig alleen nog maar uit een verzameling data met daaronder een leeg vakje waarin je zelf je huiswerk kan invullen. Nou is huiswerk maken toch al niet leuk. Maar zeker niet als je dat in zo’n saaie agenda moet noteren. Dat was vroeger anders.

Voor me ligt een ongebruikte HBS-agenda uit 1953-1954 van Tjeenk Willink. En omdat ik zelf rond die tijd op de Dalton-HBS aan de Aronskelkweg in Den Haag zat dacht ik, weet je wat: ik blader hem eens door. Eens kijken hoe die agenda’s er zestig jaar geleden ook al weer uitzagen. Een wereld ging voor me open. Wat een informatie.

En vooral: met die agenda’s van vroeger kon je alleen maar slimmer worden dan je misschien al was.

Om te beginnen vond ik duidelijkheid en eenvoud in die agenda. Een lijst van vakken en een lessentabel waarin het aantal lesuren per week niets te raden overliet. Uit een zelf in te vullen lesrooster bleek, dat we in 1953 ook op zaterdag, soms nog wel tot het zevende uur, naar school gingen.

En dan een lijst met, door de bezitter van de agenda zelf in te vullen bijzonderheden over zichzelf. Waarin niet alleen lengte en gewicht in september en juli ingevuld konden worden, maar ook de maten van boord, hoed (!) en handschoenen, het nummer van het horloge, van je fiets, van je girorekening en wanneer de trein of tram vertrok.

Kom daar nu eens om. De schoolagenda’s die jaren later in de omloop kwamen, deden je eerder afzien van het maken van je huiswerk dan dat ze het stimuleren. Er brak een tijd aan waarin de schoolagenda’s dan maar door de leerlingen zelf verluchtigd en beplakt werden. Met verstrooiingen naar eigen inzicht.

Verjaardagsdata, feestdagen en cartoons
We bladeren verder.

Met een aantrekkelijke variatie van zwart-wit foto’s met teksten over historische gebeurtenissen, lijsten met in te vullen verjaardagsdata van vrienden en familie, zelf in te vullen overzichten van rapportcijfers, christelijke, katholieke, Israëlische feestdagen, gelardeerd met cartoons, in te vullen lijsten met namen en adressen van klasgenoten, literatuurlijsten voor de vakken Nederlands, Frans, Engels en Duits, presenteert de agenda uit het schooljaar 1953-1954 zich verder.

Een jaaragenda met proefwerkrooster, een cartoon over Keesje die in plaats van z’n huiswerk te doen allemaal ballonnetjes uit zijn raam oplaat, een in te vullen sportwedstrijdenschema (datum, wie tegen wie, uitslag en stand), de verjaardagen van de leden van het Koninklijk Huis en een lijst van vakanties in het cursusjaar 1953-1954 completeerden de agenda tot en met bladzijde 25.

Een volle maag
studeert niet graag

Daarna, maar niet nadat er eerst nog een gedicht van H. Marsman, ‘Denkend aan Holland zie ik brede rivieren…’, een hele bladzijde in beslag neemt, komen pas de data waarop de leerlingen hun huiswerk kunnen noteren.

Te beginnen op dinsdag 1 september.

Iedere datum telt zeven invulregels en is voorzien van een bescheiden motto.

Ik noem eens wat:

Dinsdag 1 September: ‘We moeten allen leren studeren.’

Woensdag 2 September: ‘Inzicht gaat boven kennis.’

Donderdag 1 Oktober: ‘Wees nooit voorzichtiger dan wanneer je doen mag wat je wilt.’

Zaterdag 10 Oktober: ‘Altijd praten, altijd kijven: het resultaat is zitten blijven.’

Vrijdag 13 November: ‘Fluitende meisjes en loeiende koeien zijn zelden goeien.’

Maandag 14 December: ‘Een volle maag studeert niet graag.’

Dinsdag 12 Januari: ‘Handenarbeid is de weg tot veel wijsheid.’

Vrijdag 22 Januari: ‘Die koopt wat zijn gerief is, moet verkopen wat hem lief is.’

En zo gaat het dus in die agenda alle dagen van het jaar door. Iedere dag een goede raad. Daar zou je de jeugd van tegenwoordig toch niet alleen maar een dienst mee willen bewijzen. Je zou ze er mee om de oren willen slaan!

Regels voor een
gelukkig leven

Zaterdag 17 Juni: ‘Vacantie! Vacantie! O jongens wat een pret! Thans boeken en schriften op zijde gezet!’

En nog steeds is de agenda niet uit. Voor wie er in de vakantie nog geen genoeg van kan krijgen, volgen nog enige voornaamste formules der wiskunde, plani-, stereo-, gonio- en trigonometrie, natuurkunde en scheikunde (de formule van nitroglycerine is bijvoorbeeld: CH2ONO2CHONO2CH2ONO2) en de formules van aminozuur, hydroxyzuur en nog 134 andere zuren. Geweldig!

Want je vakantie ingaan zonder kennis van dit soort zaken kan natuurlijk echt niet.

Wist u trouwens, dat de achtste machtswortel uit 10 tot de negenenveertigste 78837 is? Het staat allemaal op een van de laatste bladzijden van de agenda tussen nog zo’n 50 worteltrekkingen.

Op een van de allerlaatste bladzijden staan trouwens 12 gulden regels voor een gelukkig leven. Ik noem ze niet allemaal. Want de meeste wijsheid daaromtrent dient u zelf te verwerven. Maar een tweetal daarvan wil ik u niet onthouden:
– Tob niet. Want hoe kan je met tobben de zaak veranderen of de omstandigheden wijzigen? Is het niet vaak zo, dat juist door het tobben de levenskansen niet worden begrepen?

– Bedenk dat niemand recht heeft op gezondheid of rijkdom. Hadden wij recht op gezondheid of rijkdom, wat zouden dan degenen die dit buiten hun toedoen missen wel hebben misdaan? Waaraan hadden zij dit dan verdiend?

De agenda besluit met een, ook voor de huidige tijd nog uiterst toepasselijk gedicht van H.W. van Tricht, voor het eerst gepubliceerd in de Nieuwe Rotterdamse Courantop 3 oktober 1952:

De dood van de leerkracht.
Er liep eens een peinzende leerkracht
Te dwalen dwars over de straat;
Dat zag een onhandige bestuurskracht,
Hij zag ‘t, maar toen was ’t al te laat.

Zijn auto reed over de leerkracht,
Toen was ’t met de leerkracht gedaan.
Zo’n leerkracht heeft niet zoveel veerkracht,
Te laat kwam de wagen tot staan.

Uit de auto klom toen de bestuurskracht,
Hij knielde bij ’t slachtoffer neer,
Een omstander riep om een preekkracht,
Maar de leerkracht, hij aâmde niet meer.

“Ach”, zei toen een and’re bestuurskracht,
Die tussen de omstanders stond,
“Je ziet het: zó ben je leerkracht,
En zó leg je plat op de grond.”

In de huidige tijd, waarin het aantal schoolbestuurders het aantal leerkrachten lijkt te overtreffen, kan het bijna niet actueler.

Oude, zeldzame schoolboeken
Heeft u zelf ook nog oude, zeldzame boeken over de schooltijd van weleer?

Mail uw reacties naar julius.pasgeld@deoud-hagenaar.email.

Reageren

WP-Backgrounds by InoPlugs Web Design and Juwelier Schönmann