Vroeger was alles beter

Bovenstaande ongenuanceerde mededeling kom je nogal eens tegen, ook in deze krant. Wat wordt er bedoeld met vroeger? Hebben we het over vorige week of honderd jaar geleden, is alles niet een beetje heel erg veel en wat de één onder een verbetering verstaat, vindt de ander juist een verslechtering. Ik kwam op het idee om deze bijdrage te gaan schrijven toen ik onlangs bij een tramhalte in Den Haag stond te wachten. Het gaat me dan vooral over de manier waarop we in het verleden met elkaar communiceerden en hoe dat tegenwoordig vaak gaat.

Ik stond laats bij de halte Vlamenburg van lijn 6 in Mariahoeve. Ik sta hier wel vaker en erg lang hoef je hier nooit te wachten. Uitzonderingen daargelaten komt er binnen tien minuten al een tram aan.

Ik ging richting centrum en aan de overkant stond een groepje mensen. Ik telde 23 personen, zowel jonge kinderen als ouderen en alles dat er tussen past. Zo te zien gingen ze met elkaar ergens naar toe. U mag me geloven of niet, ik telde 21 telefoontjes. Op een tweetal ouderen na die vooral keken of de tram er al aankwam, had iedereen een telefoontje of aan zijn of haar oor, of voor de borst, terwijl ze met één van hun vingers iets interessants deden, voornamelijk vegen. Niemand sprak dan ook met één van de anderen, niemand. En dan te bedenken dat ik mijn mobiele telefoontje dat ik uitsluitend als telefoon gebruik, niet eens bij me had.

Communiceren vroeger
Vroeger, laat ik zeggen zo’n zeventig jaar geleden, waren al die apparaten waarmee we op dit moment contact met elkaar kunnen leggen nog niet bedacht. Wilde je iets aan een ander duidelijk maken dan kon je gebruik maken van pen en papier, een typ machine, een telefoon of je kon zo nodig een telegram laten versturen en je kon natuurlijk ook op bezoek gaan.

Wanneer je een brief moest schrijven dan ging je daar eens goed voor zitten, zeker als het om een serieuze zaak ging. Pen, inkt en een kladblok bij de hand. Op school had je netjes binnen de lijnen leren schrijven. In die tijd was het schuinschrift nog in zwang. Het was zeker niet ongebruikelijk om een brief van tien kantjes te schrijven. Eventuele fouten werden uiteraard keurig verbeterd, maar er waren ook mensen die weer opnieuw begonnen. In ieder geval had je alle tijd om over zo’n tekst na te denken.

Er zijn zelfs wel brieven tot een literair genre verheven en uitgegeven. Als voorbeeld de brieven die Gerard Reve aan Simon Carmiggelt geschreven heeft. Over het gebruik van de typ machine zijn al enkele artikelen in deze krant verschenen.

Telefoneren was in die tijd ook een serieuze zaak. Lang niet iedereen had een telefoon thuis. Zo’n toestel hing dan aan de muur of stond ergens op een kast. Wanneer je zelf geen telefoon had, ging je bij een van de buren vragen of je even van hun telefoon gebruik mocht maken of je ging naar een postkantoor of een telefooncel in de buurt. Gelukkig waren er papieren telefoonboeken waarin je het betreffende nummer kon opzoeken. Wilde je een telegram laten versturen dan moest daar wel een hele duidelijke reden voor zijn. Je hield de tekst zo kort mogelijk want je moest per letter betalen.

Op bezoek gaan was uiteraard ook mogelijk. Kwam je tot een gesprek, dan waren niet alleen de woorden en zinnen die gebruikt werden doorslaggevend. De toon waarop iets gezegd wordt, is minstens zo belangrijk. C’est le ton qui fait la musique. Ook de lichaamstaal spreekt een woordje mee. Sla het boek Ik zie ik zie wat jij niet zegter maar eens op na.

Communiceren vandaag
De eerste computer waar ik mee gewerkt heb, was een Tandy TRS-80. In mijn herinnering een fors toetsenbord, de computer zelf en een flink uitgevallen beeldscherm. Deze apparaten namen minstens de helft van mijn bureau in beslag. Ik heb er onder meer een rekenprogramma met een foutentoets voor leerlingen van de basisschool mee gemaakt. Hier heb ik weken aan gewerkt. Het ging om een tafelprogramma en ik vermoed dat ik alle sommen er één voor één in opgeslagen heb. Zo konden de leerlingen de tafels oefenen en wanneer ze er voldoende goed hadden. Ja, ja, het apparaat keek de sommen zelf na, konden ze doorgaan naar een volgend niveau.

Mijn huidige computer is veel en veel sneller en bevat veel meer wetenswaardigheden, waaronder een woordenboek en een wereldomvattende encyclopedie. In het kielzog van de uitvinding en verbetering van de computer zijn zoals bekend heel veel andere apparaten en apparaatjes bedacht. Denk maar aan de mobiele telefoon die veel meer dan een telefoon alleen is. Mijn generatie heeft het hier in algemene zin moeilijk mee. Kun je al die vernieuwingen nog wel bijhouden? Ik ken dan ook mensen die hier niets mee te maken willen hebben en daar zullen we rekening mee moeten houden. De overheid zal voorlopig ook nog via brieven contact met de inwoners van dit land moeten onderhouden.

Nu is alles beter
Onzin natuurlijk. Ik denk dat we – en dan doel ik zeker niet alleen op mijn eigen generatie – moeten leren omgaan met al die mogelijkheden. Het gaat vaak te snel en de beveiliging van deze apparaten laat nog te wensen over. Wat te doen wanneer de stroomvoorziening uitvalt?

Het door mij genoemde voorbeeld dat mij opviel tijdens het wachten op lijn 6, maakt hopelijk duidelijk dat je zo niet met mobiele telefoontjes moet omgaan. Het nadeel van die telefoontjes is dat al die signalen die je tijdens een (goed) gesprek kunt opvangen ontbreken en dit kan een bron van misverstanden opleveren, ook al is je gesprekspartner soms op het schermpje zichtbaar.

Ik denk ook dat we moeten leren selecteren en dat we er de tijd voor nemen om te reageren. Zo krijg ik soms vrijwel onleesbare mailtjes op mijn computer. Ga niet naar verzenden, voordat je de tekst nog even nagekeken en zo nodig verbeterd hebt.

U ziet het, wanneer je, ook al is het in een ver verleden, les gegeven hebt, blijft dit toontje hangen. Alvast mijn verontschuldigingen ervoor. Veel van die nieuwigheden zijn verbeteringen, daar ben ik van overtuigd, maar niet allemaal, laten we het daarop houden. De tijd zal leren of we in staat zijn er op de juiste manier mee om te gaan en dat geldt zeker voor mijn generatie.

Carl Doeke Eisma
carleisma@planet.nl

Reageren

WP-Backgrounds by InoPlugs Web Design and Juwelier Schönmann