Net op tijd bijeen geharkt

Iedereen ontmoet tijdens zijn of haar leven andere mensen, daar vertel ik niets nieuws mee. De meesten zijn voorbijgangers. Een enkele leer je wat beter kennen en bij hoge uitzondering zit daar een echte vriend of vriendin tussen. Vraag me niet wat ik hieronder moet verstaan, want daar verschillen de meningen nogal over. Hoewel ik tot nu toe diverse interessante mensen heb ontmoet, is er één die er uitspringt. Ik ga een poging wagen om in onderstaand verhaal duidelijk te maken waarom dit, naar mijn bescheiden mening, zo is.

Willem Karel Damman van der Meulen is op 15 oktober 1923 in Gorredijk, Friesland, geboren. Zijn vader had een assurantiebedrijf. Na het gymnasium in Leeuwarden is hij bij zijn vader gaan werken. Teneinde zijn kennis van dit vak te vergroten, solliciteerde hij in Den Haag bij de brandwaarborgmaatschappij Neerlandia en hij werd aangenomen. Deze firma is opgericht door de vader van de bekende politicus Pieter Jelles Troelstra. Na het overlijden van zijn vader in 1902 werd Pieter Jelles zelf directeur. Op dat moment was de firma gehuisvest op het adres Haringkade 163. Hoewel hij hier een tijdje gewerkt heeft, werd al snel duidelijk dat Willem iets totaal anders wilde gaan doen. Aan het eind van de Tweede Wereldoorlog heeft Willem zijn voornaam veranderd. Hij vond de naam Bill kennelijk beter bij hem passen.

Vanaf 1948 is hij inderdaad iets anders gaan doen. Hij is dan werkzaam voor het Rotterdamse reclamebureau Linse. Hier leerde hij onder andere Drs. P. en Willem Duys kennen. Het verschil tussen het schrijven van een pakkende reclametekst of een roman of gedicht is te verwaarlozen. Het is dan ook niet zo vreemd dat schrijvers van naam als Annie M.G. Schmidt, Willem Elsschot en Martin Bril reclameteksten geschreven hebben. Van 1953 tot 1967 was Bill directeur bij één van de grootste reclamebureaus van ons land, Nijgh & Van Ditmar. Ook hier treffen we bekende namen aan op de loonlijst, Kees van Kooten en Eli Asser bijvoorbeeld. Kees van Kooten schreef hierover in zijn dagboek: “Het sollicitatiegesprek met Bill was het leukste van mijn leven.”

In 1969 werd Bill directeur bij de uitgeverij A.W. Sijthoff in Leiden. Hij was inmiddels in Wassenaar gaan wonen. Via deze uitgeverij leerde hij mensen als Godfried Bomans, Michel van der Plas en Herman Pieter de Boer kennen. Een indrukwekkende rij van wat we bekende Nederlanders zijn gaan noemen. Tijdens het programma Muziekmozaïekdat gepresenteerd werd door Willem Duys werd er met regelmaat een plaatje gedraaid voor “Bill met de grote jatten” en het zal u duidelijk zijn wie hiermee bedoeld werd.

In 1980 besloot Bill een eigen reclamebureau te beginnen en na enig zoeken vond hij een bruikbaar pand waar een sigarenwinkel in gezeten had in de Stevinstraat en vijf jaar later verhuisde hij naar het adres Lange Voorhout 86. In 1988 werd hij 65 jaar en vanaf dat jaar werkte hij in een studio in zijn huis in Wassenaar. Tot 1995 woonde hij samen met zijn vrouw Mieke en hun dochter Annemiek in de villa Oud-Pluymestein. Deze villa staat in het Kerkehout, een buurtschap aan de linkerkant van de Rijksstraatweg gelegen, gezien vanaf het centrum van Wassenaar. Hierna kwam hij bij mij in de buurt wonen en zo heb ik hem leren kennen. Op 20 oktober 2006 is Bill overleden. Voorafgaand aan de begrafenis nam Willem Duys onverwacht het woord en hij haalde op humoristische wijze enkele herinneringen op aan hun vriendschap. Aanvankelijk werd er wat besmuikt gelachen, maar dit ging al snel over in harder lachen. En dat tijdens een begrafenis. Geheel in de stijl van Bill zelf overigens. Los van het feit dat hij een groot taalkunstenaar was en goed piano kon spelen, hield hij ervan om grappen uit te halen, zoals ikzelf aan den lijve heb kunnen ondervinden.

Bill
Wat was er dan wel zo bijzonder aan Bill? Het feit dat hij een aantal van de hiervoor genoemde bekende Nederlanders tot zijn vrienden mocht rekenen? Hij kon hier prachtige verhalen over vertellen en schudde de ene na de andere anekdote uit zijn mouw, dat wel, maar hij was de eerste om dit te relativeren. En voor de duidelijkheid, er waren ook mensen die hem niet mochten, maar dat komt wel vaker voor bij mensen die boven het maaiveld uitsteken, want dat deed hij. Los van de boeiende verhalen die hij kon vertellen kon hij ook prachtige gedichten schrijven. Laat ik een voorbeeld geven van een gedicht dat hij geschreven heeft en dat terecht een plaatsje kreeg op een muur in de Berkheistraat als onderdeel van de Poëzieroute Wassenaar. Tijdens één van de vele gesprekken die ik met hem gevoerd heb, vertelde ik dat velen van mijn generatie nauwelijks de kans kregen om een uitvoerig gesprek met je ouders te voeren. Vlak voordat mijn vader overleden is, heb ik het geluk gehad dit wel te kunnen doen. Ik vertelde dit aan Bill en de volgende dag lag er een gedicht op de mat.

Vier uur met je vader praten,
bij het scheiden van de markt.
Nooit gezegde tederheden,
net op tijd bijeengeharkt.

Vóór ze worden weggeblazen,
als wat herfstblad door de wind.
Het herkennen van de vader,
die een arm slaat om zijn kind.

Bill

Laat ik ook een voorbeeld geven van een van de vele grappen die Bill uitgehaald heeft. Samen met enkele anderen hadden Bill en Willem Duys een club die enkele malen per jaar bij elkaar kwam. Bill had een hotel in Friesland geregeld en hier bracht die club enkele dagen door. Omdat Willem besloten had met zijn televisiewerk te gaan stoppen, wilden de andere leden van de club hier aandacht aan besteden. Ik ga er overigens vanuit dat de meesten van u weten wie Willem Duys was. Hij was ondermeer bekend van het televisieprogramma Voor de vuist wegen het radioprogramma Muziekmozaïek. Bill had in Makkum een uniek aardewerk bord laten maken dat Willem namens het dankbare Nederlandse volk werd aangeboden. De eigenares van het hotel zou dit in Friese klederdracht aan Willem overhandigen. Toen de leden van de club koffie zaten te drinken, kwam zij aanlopen met het bord, ze struikelde en liet het bord op de grond vallen. U kunt zich voorstellen dat iedereen enorm schrok, de Friezin en Willem niet in het minst. De scherven werden opgeruimd en wat nu? Bill haalde een vergelijkbaar bord tevoorschijn en overhandigde dit aan Willem. Hij had deze twee borden zelf gemaakt. Als reclameman kon hij ook goed tekenen en dit alles was door hem in scene gezet.

Toen Bill bij de uitgeverij Sijthoff werkte, kreeg hij van Joseph Luns, minister van Buitenlandse Zaken en secretaris-generaal van de NAVO, het verzoek om een boek over zijn leven uit te geven. Bill zag hier wel wat in en hij benaderde Godfried Bomans met de vraag of hij dit wilde gaan schrijven. Bomans ging hiermee akkoord, maar toen hij enkele maanden later nog vrijwel niets op papier had staan, gaf Bill de opdracht aan Michel van der Plas. Die ging voortvarend te werk, maar hij kwam al snel tot de conclusie dat Luns gemaakte afspraken niet nakwam en dat hij wel heel erg tevreden was over zichzelf. Dit boek is in 1971 verschenen onder de titel Luns: ik herinner mij. Michel liet het niet bij dit ene boek zoals uit het volgende blijkt: “Als vanzelf ontstond in de marge ervan een ander boek, een parodie. Ik schreef die parodie, Luns: ik herinner me nóg ietsom mijn uitgever Bill van der Meulen een pleziertje te bereiden, hetgeen hij meer dan verdiend had. Dit boekje is in een oplage van één exemplaar verschenen.”

Gedicht
Zoals u begrepen zult hebben, heeft Bill een verre van saai leven geleid. Hij woonde de laatste jaren van zijn leven pal achter mij, waardoor we elkaar nogal eens tegenkwamen. We hebben dan ook wat afgepraat, zelden over koetjes en kalfjes. Ook gingen er zo af en toe gedichten heen en weer en ik eindig dit verhaal met een gedicht aan hem gericht.

Bill
Als ik je zo zie zitten, geborgen in je stoel.
Dan durf ik niet te storen, dan heb ik ’t gevoel
iets moois te onderbreken, een mijmering, een zucht,
van dingen die voorbij gaan, de zon, de blauwe lucht.

Ook ik ken die momenten, dan ben ik graag alleen.
Dan denk ik diepe dingen of staar wat voor me heen.
Dat wou ik even zeggen, we zien mekaar niet vaak,
maar als ’t weer zover is, dan is ’t altijd raak!

Carl

Carl Doeke Eisma
carleisma@planet.nl

Reageren

WP-Backgrounds by InoPlugs Web Design and Juwelier Schönmann