Opkomst en ondergang van de scholen van het Haagsche Genootschap

Ruim een eeuw hebben de scholen van het Haagsche Genootschap bestaan. Maar nu is er niet één meer over. Allemaal gefuseerd, weggesaneerd of opgeheven. Een overzicht van de teloorgang.

Het begon allemaal op 19 oktober 1785. Toen werd door een vijftal ‘waarheid- en deugdlievende’ predikanten het ‘Haagsche Genootschap ter verdediging van den Christelyken Godsdienst in zonderheid tegen deszelver bestryders’ opgericht.

De eerste honderd jaar hield men zich voornamelijk bezig met het bestrijden der lichtzinnigheid door het uitschrijven van prijsvragen en het publiceren van onbuigzame opvattingen en verstarde meningen.

Pas na honderd jaar, rond 1890, sloeg de stemming om. En niet zo’n beetje ook. Van streng dogmatisch werden de eerste stappen naar de vrijzinnigheid gezet, om daarna vooral tolerantie en respect voor andermans opvattingen uit te dragen.

Dat resulteerde in 1910 onder meer tot de oprichting van een Kweekschool aan de Haagse Anthonie Duyckstraat en de bezetting van een drietal bijzondere leerstoelen aan de universiteit van Utrecht en later ook een aan die van Leiden.

In 1935 bracht de toenmalige professor Van den Bergh van Eysinga die totale omslag in het denken onder woorden met: ‘Wij zijn de moderne vaderen dankbaar dat zij onze ogen hebben geopend voor de onhoudbaarheid van het overgeleverde’.

Leerschool, ULO en MULO
En daarna? We beperken ons tot de scholen. Behalve de Kweekschool beheerde het HG vanaf 1933 ook de ‘leerschool’ aan de Van Beverninckstraat: acht leerjaren ULO-onderwijs van waaruit men via de 7de klas naar de HBS of het Gymnasium kon.

En vanuit de 8ste klas naar de Kweekschool. Vooral Jan Ligthart en Theo Thijssen waren toen grote aanjagers.

In 1924 kreeg het HG er wegens de lager onderwijswet van 1923 een MULO-afdeling bij en werd de ULO een lagere school met zes leerjaren. Dat ging jarenlang goed. Mede vanwege de sfeer van tolerante en vrijzinnigheid groeiden de HG-scholen als kool.

De ellende begon in 1968 met de invoering van de Mammoetwet. De Kweekschool heette voortaan Pedagogische Akademie (PA). De oude eerste leerkring van de Kweekschool werd HAVO-4 (HAVO-top). De oude tweede leerkring werd eerste leerkring. En de derde leerkring (hoofdakte) werd tweede. Voortaan konden gediplomeerde HBS’ers en Gymnasiasten direct instromen in de tweede leerkring en duurde de Kweekschoolopleiding voor hen, inclusief hoofdakte, drie jaar.

Gediplomeerde MULO-leerlingen begonnen op die nieuwe PA in klas één en deden er derhalve vijf jaar over. Wie het nu nog begrijpt, mag het zeggen.

De leerschool aan de Van Bevernickstraat werd omgebouwd tot een kleuter- en een lagere school. De MULO werd MAVO.

Weer ging het een tijdje goed. Zo goed, dat de PA van het Haags Genootschap, mede dankzij de bemoeienissen van oud-docent en later PvdA-wethouder Hein Wilzen, in 1969 kon verhuizen naar een mooi, nieuw gebouw aan de Zandvoortselaan. Op nog geen minuut lopen van het strand. Dat maakte op die school de invoering van de zogenoemde 25 procent-regeling voor de studenten noodzakelijk. Voortaan mochten studenten zonder melding van reden 25 procent van de lessen afwezig zijn. Of ze nou ziek waren of op het strand lagen. Bij meer dan 25 procent moesten ze, ongeacht hun schoolresultaten, het schooljaar onherroepelijk overdoen. Een regel die, bij mijn weten nergens in Nederland z’n weerga vond.

In 1976 kende de PA haar grootste omvang: 291 leerlingen in de HAVO-top, 326 leerlingen op de PA (‘studenten’ zei men toen geloof ik al) en 25 docenten.

Gedwongen fusie
Dat duurde niet lang: de wet op het basisonderwijs zette in 1985 de hele zaak weer op z’n kop. De kleuterschool en de lagere school gaan dan samen op in de ‘basisschool’. En als gevolg daarvan moeten de PA’s fuseren met Kleuterleidster-opleidingscholen (KLOS) en gaan samen PABO heten. (Pedagogische Academie voor het Basis Onderwijs).

Na veel vijven en zessen, en nu druk ik me nogal voorzichtig uit, leidt dat uiteindelijk tot een, door het ministerie van onderwijs min of meer gedwongen fusie tussen de HG-PABO en de Haanstra-KLOS in Leiden.

Zodat op 1 augustus 1984 een nieuwe PABO-opleiding aan het Galgewater in Leiden van start gaat. In het gebouw aan de Zandvoortselaan komt dan het Haags centrum voor Onderwijsadvies (HCO).

De bijeengeveegde personelen van PABO en KLOS alsook de beide directeuren kunnen het op het Galgewater slecht met elkaar vinden. Die directeuren hebben daar zelfs ieder een eigen kamertje en spreken zelden met elkaar.

Dat duurt vier jaar. Op 1 augustus 1988 maakt het HG-bestuur bekend, dat er geen nieuwe eerstejaarsstudenten meer worden aangenomen.

Einde Kweekschool, PA, PABO of hoe je het, na al dat overheidsingrijpen, maar noemen wil.

In rustiger vaarwater
Inmiddels gaat het met de Havo-top van het HG ook al niet goed. Er wordt mee geleurd in stad en land. Even is er sprake van een fusie met de Huygens-scholengemeenschap.

Na een juridisch steekspel wordt de HAVO-top uiteindelijk ondergebracht bij de Haagse Scholencombinatie (HSC). Dat is een nieuw instituut voor Middelbaar Dienstverlenend en Gezondheidszorgonderwijs (MDGO).

En de Mavo van het HG? Die mag eerst nog een indrukwekkende reis door het Haagse onderwijsland maken alvorens ze in rustiger vaarwater terecht komt.

Allereerst fuseert deze school met zowel het Haags Montessorilyceum als de Johanna Westermanschool voor meisjes en de Haagse school voor mode en kleding.

Samen gaan ze de HSVO, oftewel de Haagse Scholengemeenschap voor Voortgezet Onderwijs heten. Maar dat blijkt (alweer) geen succes. In 2004 maken de HG-Mavo en het HML zich weer van elkaar los. De in 1928 opgerichte Geurt-Volkersmulo aan de Mient, later Westhageschool genoemd, biedt uitkomst. Met deze school gaat de HG-Mavo verder aan de Houtrustweg waar ze nog steeds zitten en hopelijk nog een lang en gelukkig leven zullen leiden.

Fusiegeweld
En dan is er natuurlijk nog de basisschool van het HG, ooit aan de Van Bevernickstraat gelegen. Hoe verging het daarmee? In alle fusiegeweld waren we deze school bijna uit het oog verloren. Welnu. Geheel strijdig aan de dogmatische doelstellingen van zowel de oprichters van het Haagsche Genootschap als aan de verlichte geesten van hun opvolgers een eeuw later, fuseerde deze school in 1996 met de Rooms Katholieke Sint Jozefschool uit de Van der Eyndestraat.

En hoe noem je de school na zo’n fusie tussen Vrijzinnig en Katholiek? Ach. Die noemen we dan natuurlijk ‘interconfessionele basisschool Statenkwartier’. Wat een namen. Wat een afkortingen.

Maar vanaf 1986 dus geen scholen van het Haagsche Genootschap meer. Hoe dan ook, het waren fantastische scholen. Waar het goed toeven was. Waar met vuur en verve lesgegeven werd. En ik kan het weten. Want ik zat er begin 1960 op de Kweekschool. En van 1975 tot 1986 was ik er docent in de kreatieve vakken op de PA/PABO en de Havo-top. En van 1988 tot 2011 maakte ik als penningmeester (quaestor) deel uit van het HG-bestuur.

Het HG bestaat nog steeds maar vervult thans, naast het instandhouden van een bijzondere leerstoel in Utrecht, nauwelijk een rol van betekenis meer.

In het bestek van de Kleine Nostalgie op deze veertiendaagse pagina was het allemaal wellicht wat kort door de bocht. U weet vast meer. Mail het naar: julius.pasgeld@deoud-hagenaar.email.

Reageren

WP-Backgrounds by InoPlugs Web Design and Juwelier Schönmann