Een verdwenen pleintje in Den Haag

Vanuit een raam van mijn ouderlijk huis aan het begin van de IJsclubweg keken we uit op een pleintje met een drietal kastanjebomen. In 1989 werd er een kunstwerk op geplaatst. De maker ervan, Frank Heerema, wilde met drie gevouwen cirkels de bewegingen van de verkeersstromen rondom dit pleintje accentueren (uit de Schenkkade, Juliana van Stolberglaan, van Heutszstraat en de IJsclubweg). In mijn kinderjaren – de jaren 50 – stelde het verkeer rond dit pleintje nog niet veel voor en kon je er heerlijk spelen, dat is nu wel anders. In ons stukje IJsclubweg bezat toen nog slechts één bewoner een auto.

Aan de andere kant van het pleintje waren er twee winkels. Aan de kant van de Schenkkade, net om een bocht, was de sigarenwinkel van Havenaar. Roken was toen nog een volop geaccepteerde gewoonte, men haalde zelfs extra sigaren en sigaretten in huis voor de visite. Er viel een goede boterham te verdienen met uitsluitend tabakswaren (en misschien wat ansichtkaarten); er was in die jaren een scherpe scheiding tussen wat in elke branche verkocht mocht worden. Op gegeven moment werd er een sigarettenautomaat aan de gevel gehangen, een noviteit waarmee de winkelsluitingswet omzeild kon worden (daarover straks meer). Af en toe mocht ik daar een stenen pijpje van een dubbeltje kopen waarmee we gingen bellenblazen of soms een bosje pijpenragers (ijzerdraad met chenille erom) om mee te knutselen. We waren gek op lege sigarettenpakjes, waar we een kaartspel van maakten; heel populair in die jaren. Het moesten wel stevige kartonnen verpakkingen zijn zoals Golden Fiction of Miss Blanche. Verder was het leuk om sigarenbandjes te verzamelen.

Naast de winkel een portiek (met bovenwoningen die uitkeken op het pleintje maar de nummering hadden van de Schenkkade). Er stond daar ook een grote gietijzeren brievenbus met twee openingen: bovenin voor brieven, onder drukwerk.

Ansichtkaarten met alleen de naamsvermelding van de afzender (zonder verdere tekst dus) kon je verzenden als drukwerk met een postzegel van 2 cent. Die brievenbus werd meerdere malen per dag geleegd. De post werd in die tijd tweemaal per dag aan huis bezorgd, een ochtend én een middagsbestelling. Kom daar nou nog eens om!

Die brievenbus is in de loop der jaren natuurlijk enkele malen vervangen door modernere exemplaren, maar sinds de recente vermindering van het aantal brievenbussen door Post.nl hangt er helemaal geen brievenbus meer.

Net als de Schenkkade eindigde de Juliana van Stolberglaan ook in een bocht met een winkelpand tegenover ons huis. Daar was de kruidenierswinkel van Haadsma gevestigd, oftewel De Friese Boterhandel, zoals in zwierige letters op de winkelruit was vermeld. Mevrouw Haadsma verzorgde de winkel, mijnheer had tevens een melkwijk. Gekleed in een kort kruideniersjasje bezorgde hij met een grote rieten mand aan zijn arm melkproducten en bestelde kruidenierswaren aan huis. Alles werd opgeschreven in het boodschappenboekje aan de hand waarvan op gezette tijden de rekening werd voldaan.

Ingevolge de winkelsluitingswet moesten de winkels stipt om 18.00 uur sluiten. Als er 2 minuten later nog een klant geholpen werd kon de winkelier op een bekeuring rekenen. Ook was er de verplichte halve dag sluiting, dat was per branche geregeld. De meeste winkels waren dicht op woensdagmiddag; slagers geloof ik op een andere dag. Ook de maandagochtend kwam wel voor. Alles was dus keurig geregeld en de huisvrouw wist precies waar ze aan toe was.

Uiteraard waren de winkels toen ook op zon- en feestdagen gesloten. Een uitzondering werd gemaakt voor Tweede Pinksterdag. Omdat de huishoudens het toen nog zonder koelkast moesten doen en melk met warm weer snel zuur werd, mocht melkboeren op Tweede Pinksterdag een uurtje open zijn.

Mocht iemand foto’s hebben van een van deze winkels dan houd ik me gaarne aanbevolen.

Na de zeer recente langdurige opbrekingen van Stolberglaan en IJsclubweg, onder meer ter vernieuwing van de riolering, hebben de wegen een nieuw profiel gekregen. Aan weerskanten zijn fietspaden aangelegd. Het vertrouwde ronde pleintje blijkt te zijn verdwenen en is vervangen door twee vluchtheuveltjes. Het kunstwerk heeft een plaatsje gevonden op een stukje trottoir tussen IJsclubweg en Van Heutszstraat.

De wegen er omheen waren in de loop van de jaren wel vaker aangepast aan het toenemende verkeer, maar het ronde pleintje heeft zich vanaf ongeveer 1930, toen de omgeving daar werd aangelegd, steeds in ongewijzigde vorm weten te handhaven. Het was maar een simpel pleintje, maar het heeft wel meer dan 85 jaar het straatbeeld bepaald in dat buurtje aan de rand van het Bezuidenhout.

Bonnie Spaans-Barkmeijer
bonniespa@telfort.nl

Reageren

WP-Backgrounds by InoPlugs Web Design and Juwelier Schönmann