Sorghvliet in de Tweede Wereldoorlog

Helene Louise te Cate Brouwer (27 oktober 1914), en Maria Johanna Jacqueline (Mies) Sassen (01-12-1912) genoten beiden hun opleiding op spionennopleidingscentrum Sorghvliet in Scheveningen. De een verleidde haar slachtoffers de ander misleidde haar tegenstanders met mooie woorden. Beiden waren vervuld van het nazi-apparaat, de glorie, de macht die het uitstraalde en de heerschappij onder één leider in de Nieuwe Orde.

Uit het Leidsch Dagblad van 13 september 2003: “Ze was beeldschoon, slim en sportief. Ze kon schieten, saboteren en spioneren. Als een Leidse Hannie Schaft stortte ze zich in het verzet, werd gepakt en ter dood veroordeeld. Maar dan neemt haar leven een bizarre wending. Ze stelt haar kwaliteiten te beschikking aan de Sicherheitsdienst.”

Geheime agenten
In het voorjaar 1943 werd de oude buitenplaats van Jacob Cats in het park Zorgvliet in Den Haag in beslag genomen. Een bordje werd aan de deur gespijkerd waarop stond: ‘Stelle der Kriminal Anteilung des Sicherheitsdienstes’. Achter deze nietszeggende naam ging een internationaal centrum schuil tot het opleiden van saboteurs, geheime agenten en bedrijfsspionnen. De ‘leerlingen’ ontvingen onderricht in het aanbrengen van springstoffen, het opblazen van bruggen, het gebruik van radiozenders met geheime codes en het tot stand brengen van verbindingen met de ondergrondse beweging. Ze leerden er zelfs hoe men illegale organisaties moest oprichten. Ze moesten manifesten schrijven en kranten en ze zelfs stencilen. Een speciale afdeling tot het vervaardigen van valse bankbiljetten ontbrak niet.

Op het opleidingscentrum waren twee types agenten aanwezig: overtuigde nazi’s die als penetratie-agent werden opgeleid binnen de landen en organisaties van hun oorsprong en die ‘gedraaide’ agenten die speciaal uit de SD-gevangenissen waren geselecteerd.

Tot het eerste voorbeeld behoorde Maria (Mies) Johanna Jacqueline Sassen (Raamsdonk 01-12-1912, Quito 1997), overtuigd nationaal-socialiste in hart en nieren. Al voor de oorlog was ze lid van de Deutsch Vlämische Arbeitsgemeinschaft (DeVlag) van Jef van der Wiele. In Geertruidenberg, later Breda, stond haar gehele familie, onder wie haar bekende broer Wim Sassen, bekend als zeer pro-Duits.

Obersturmführer
In mei 1940 was Maria Sassen nauw betrokken bij de bevrijding van prominente Vlaamse activisten die in de zogenoemde spooktreinen naar Frankrijk waren afgevoerd in verband met de Duitse inval. Deze pro-Duitse Vlaamse activisten werden beschouwd als leden van de Vijfde Colonne en werden preventief vastgezet in verband met hun mogelijke betrokkenheid in spionagepraktijken voor de vijand. Na de Duitse overwinning werd Maria Sassen als heldin gehuldigd tijdens het welkomstfeest van de gerepatrieerde Vlaamse activisten in Antwerpen. Daar ontmoette ze de SD’er Obersturmführer Otto Desselman. Sindsdien begon ze met de SD samen te werken. In ruil voor informatie over zwarthandel en corruptie binnen de Duitse instanties kreeg ze reisvergunningen waarmee ze in Nederland, België en Frankrijk goede zaken kon doen voor de firma Sassen.

Daar bleef het niet bij. Tussen 1941-1942 volgde Maria diverse cursussen (Um das Neue Europa) die betrekking hadden op een spoedige integratie van de bezette gebieden in het Duitse rijk. Het waren politieke en propagandistische cursussen die door het Reichssicherheitshauptamt (de Duitse geheime dienst) werden aangeboden.

In de zomer van 1943 leerde Maria in Den Haag SD-chef Friedrich Knolle kennen. Maria was inmiddels al een bekende RSHA-agente die politieke inlichtingen won over personen en hierover aan de SD-instanties in België en Nederland rapporteerde, waaronder Knolle. Knolle stond aan het hoofd van de afdeling VI, dat belast was met spionage in Frankrijk, België en Nederland.

Funkerin
Met het oog op een te verwachten geallieerde landing op het West-Europese continent werden meer speciaal getrainde agenten gezocht die deel uit zouden maken van een ondergronds netwerk. Maria bood zich aan als rekruut voor de pas opgerichte agentenschool Sorghvliet (A-schule-West), codenaam Seehof in Scheveningen. Maria zou deel uitmaken van Informations-Netz, een organisatie van marconisten die in geval van een geallieerde invasie in bezet gebied zou achterblijven en berichten aan de Duitse militaire inlichtingendienst zou doorspelen. Maria werd opgeleid tot Funkerin. Lang duurde haar opleiding niet. Haar dekmanteloperaties waren van groot belang. Tegen Dolle Dinsdag vertrok ze met haar moeder en zus naar Hildesheim Duitsland, vandaar uit zette ze zich in voor de evacuatie van collaborateurs naar Lunebergerheide (Duitsland). Na de oorlog ontsnapte ze via Italië naar Ecuador.

Helene in 1944

Het tweede voorbeeld is Helene Louise ten Cate Brouwer uit Alphen aan de Rijn (27-10-1914, 02-12-1986). Een voormalig verzetslid uit Leiden die betrapt werd met tekeningen van het militair vliegveld Valkenburg. Ze werd door de Duitsers ter dood veroordeeld. In de gevangenis schreef ze aan de SD een brief waarin ze haar spijt betuigde en haar diensten wilde aanbieden aan de SD.

Inderdaad kreeg ze een tweede kans aangeboden als spionne. Helene werd waarschijnlijk gerekruteerd door ene Kurt Lahr, beter bekend als Johnny van Ligten. De SD-man die haar in september 1941 ook arresteerde. Hij was een ervaren spion die agenten rekruteerde via dagbladen en spijtoptanten in de gevangenis overhaalde om de Duitse zaak te gaan dienen. Helene was er één van.

In augustus 1943 werd Helene toegelaten tot de opleiding voor spionnen en sabotage agenten Sorghvliet. Ze kreeg les in schieten, paardrijden, seinen, sabotage plegen. De commandant van de opleiding was een bekende uit Alphen aan de Rijn, J.J.B. (Hans) Sprey.

Helene Louise behoorde tot de eerste lichting van Seehof. Jan Jacob Willem Verkerk: “De school was nog in haar beginstadium en men had daar iemand nodig als Betreuer (manager) dus iemand die voor de organisatie alles moest regelen. Aan de school moesten ondermeer schietbanen, hindernisbanen, een rijbaan, enz., aangelegd en gemaakt worden. Ik heb op deze school toen allerlei mensen leren kennen, zowel leraren en leerlingen als personeel en gevangenen. Deze laatsten moesten namelijk een en andere helpen opbouwen. In het begin waren er nog geen leraren en slechts een zeven tot achttal leerlingen. Er werd toen nog geen les gegeven. Tot de leerlingen behoorden Mevrouw ten Cate Brouwer (deknaam de Bruin), Hulsman, Schutz, Alexander Strijkers en Hendriks (Maria Sassen).”

Rome
In 1943 werd Helene overgeplaatst naar Rome. Ze zou daar als secretaresse bij het SD-kantoor te werk gaan. Na de geallieerde invasie op het Italiaanse schiereiland, zou ze de dekmantel als gouvernante aannemen en als Funkerin vanuit bevrijd gebied berichten aan de Duitse militaire inlichtingendienst doorseinen. Bij de geallieerde bevrijding van Rome bood Helene haar diensten aan de Britse autoriteiten. Ze zou voor hen de Duitse inlichtingendienst misleiden door foutieve inlichtingen door te spelen. Helene bleek echter een onbetrouwbare aanwinst te zijn en werd tot het einde van de oorlog in Holloway prison, in Londen vastgehouden. Daar kreeg ze een relatie met de bekende spionnenjager Oreste Pinto. Dezelfde Pinto die ook met V-frau Betje Wery uit de zaak Andries Riphagen het bed had gedeeld.

Helene werd nooit veroordeeld wegens gebrek aan bewijs. Maria Sassen werd bij verstek veroordeeld.

Jame Botman
jamebotman@gmail.com

Share on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterPin on PinterestPrint this pageEmail this to someone

Reageren

WP-Backgrounds by InoPlugs Web Design and Juwelier Schönmann