John F. Kennedy in Den Haag in 1937

Honderd jaar geleden werd John F. Kennedy geboren, de 35ste president van de Verenigde Staten. JFK heeft als student, journalist en politicus veel geschreven en gesproken over de kwetsbaarheid van de democratie. Zijn ideeën blijven relevant, ook in onze tijd waarin er een kloof bestaat tussen burgers en politici. In augustus 1937 bezocht Kennedy Nederland en ook onze hofstad, Den Haag.

Het is de zomer van 1937. John F. Kennedy – Jack – maakt samen met een studievriend van Harvard University een eerste reis door Europa. De zoon van de rijke zakenman Joseph P. Kennedy neemt zijn eigen auto mee uit Amerika, een Ford Convertible. Hij bezoekt Engeland, Frankrijk, Duitsland, Italië en ook Nederland. Hij houdt aantekeningen bij in een dagboek, zoals hij zijn hele leven zou blijven doen. Paar fragmenten uit mijn nieuwe boek JFK: idealist zonder illusies. Actuele ideeën over politiek, democratie en leiderschap.

Op 16 augustus 1937 verlieten de twee Amerikanen Italië en reden ze via Innsbruck over de Brennerpas naar Duitsland. Hun eerste stop in nazi-Duitsland was Garmisch. In die plaats hadden in 1936 de Olympische Winterspelen plaatsgevonden. Op 17 augustus kwamen ze aan in München. Ze bezochten daar het Duits museum: ‘enorm interessant’, schreef Kennedy in zijn dagboek. Ze zagen dat de stad was volgeplakt met hakenkruisen en portretten van de Führer. ‘Hitler is erg populair hier.’ Volgens Billings kregen Kennedy en hij ‘een verschrikkelijk gevoel over Duitsland en al dat Heil Hitler-gedoe. Ze zijn erg arrogant. Het hele gevoel van Duitsland was er een van arrogantie.’ Na München gingen Kennedy en Billings naar Neurenberg. Drie dagen later zou Hitler in die stad een toespraak houden. Kennedy verwachtte dat Hitler niet in staat zou zijn de grote problemen van Duitsland op te lossen: ‘te veel mensen, te weinig hulpbronnen en te veel landen die zich tegen de Duitse ambities gewapend hebben.’

Vervolgens reden Kennedy en Billings via Württemberg en Keulen – met ‘de mooiste kathedraal tot nu toe’ – naar Nederland, over ‘een van de nieuwe Autobahnen die tot de beste wegen in de wereld behoren’. Van 22 augustus tot 24 augustus 1937 was John F. Kennedy in Nederland. Daar bezochten hij en Billings Utrecht, Doorn, Amsterdam en Den Haag. ‘Iedereen lijkt hier op Juliana en Bernhard,’ schreef hij in zijn dagboek. ‘Belasting betaald bij het opgaan van de weg, in plaats van als toeslag op de benzine. Een goed idee, lijkt me, omdat het de benzine en het reizen goedkoper maakt, in ieder geval voor toeristen. Ik denk overigens dat ook de geringe omvang van het land daar wellicht iets mee te maken heeft. Gestopt in Doorn en gezien waar de keizer woont, hoewel zijn landgoed helemaal met prikkeldraad is omgeven. Doorgereisd naar Amsterdam, waar we voor twee gulden verbleven.’ In Amsterdam bezocht Kennedy vanwege rugklachten ook een arts.

Op 23 augustus noteerde hij: ‘Opgestaan en rondgekeken of we nog een teckel konden vinden, zelfs naar de hondenmarkt geweest, maar helaas, zonder succes. Naar het museum gegaan en Rembrandts beroemde Nachtwacht gezien, dat zo’n interessante historie heeft.’ Op maandag 23 augustus 1937 kwam Jack aan in Den Haag. Hij en Billings sliepen die nacht in hotel-restaurant Elim van het Leger des Heils aan de Wagenstraat 119. In zijn dagboek schreef hij: ‘Salvation Army – 40 cents.’ Op de Plaats nam hij op 24 augustus bij het reisbureau van American Express geld op, hij bezocht het Haagse centrum en de haven van Scheveningen. Er bestaan twee foto’s van Kennedy in Den Haag, één zittend op de bumper van zijn Ford op het Haagse Plein en één in de Scheveningse haven, omringd door vrouwen in klederdracht. Over Den Haag schreef hij kort: ‘wandelden rond in Den Haag, dat saai was. We werden rondgeleid door Britse studenten.’

Opnieuw in Europa
Twee jaar later, in 1939, is Jack Kennedy opnieuw in Europa. Zijn vader is dan intussen ambassadeur van de VS in Londen. Jack Kennedy bezoekt diverse landen waaronder de Sovjet-Unie. Ook is hij in Palestina en Egypte. Een week voor de Duitse aanval op Polen is de jonge Kennedy in Danzig en Berlijn. In de Duitse hoofdstad krijgt hij van de Amerikaanse ambassadeur een boodschap mee voor zijn vader: de oorlog is aanstaande. De twee reizen eind jaren dertig hebben veel indruk gemaakt op de jonge Kennedy. Hij vraagt zich af hoe het kan dat in relatief korte tijd diverse Europese democratieën als dominostenen omvallen. Wat is er mis gegaan met de democratie in Europa aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog?

JFK: idealist zonder illusies
In mijn nieuwe boek JFK: idealist zonder illusies laat ik zien hoe het denken van Kennedy over politiek, democratie en leiderschap zich heeft ontwikkeld. Van zijn reizen in Europa eind jaren dertig; zijn oorlogservaringen in Azië tijdens de Tweede Wereldoorlog; zijn aanwezigheid bij de oprichting van de VN begin 1945 in San Francisco en bij de Potsdam Conferentie, iets buiten Berlijn, in de zomer van 1945; als lid van het Huis van Afgevaardigden vanaf 1947; als senator vanaf 1953 en als president van 1961-1963.

Moed. Kennedy wist persoonlijk heel goed wat dat betekende. Hij had een zwakke gezondheid, was vaak ziek en had ernstige rugklachten, maar koos niettemin vol overtuiging voor de publieke zaak. “Ik geloof dat deze tijd vraagt om nieuwe uitvindingen, innovatie, verbeeldingskracht en beslissingen. Ik vraag een ieder van u de nieuwe grens te ontdekken”. Dit zei Kennedy in augustus 1960 toen hij de Democratische kandidatuur voor het presidentschap aanvaardde.

Net als 1960 staan we anno 2017 weer op een kruispunt. De globalisering en de Europese integratie hebben ons veel welvaart gebracht, maar de open grenzen hebben ook keerzijden. Ook in mijn mooie stad achter de duinen, zie je de verschillen, de toenemende ongelijkheid en de onrechtvaardigheid. Er is in de politiek niet altijd even veel aandacht voor bijvoorbeeld dat hardwerkende gezin in de Vruchtenbuurt dat zijn best doet om alle ballen in de lucht te houden. Veel mensen voelen nog niet in hun portemonnee dat de economie aantrekt en moeten nog steeds veel moeite doen om de eindjes bij elkaar te knopen.

Over paar maanden zijn er weer gemeenteraadsverkiezingen. Het is belangrijk dat politici niet alleen luisteren naar de zorgen van de burgers, maar de grote vraagstukken zoals het armoedevraagstuk, aanpakken en oplossen. John F. Kennedy vond het belangrijk dat politici moedig zijn, niet met de wind meewaaien, niet aan hun eigen hachje denken, maar dat doen wat goed is voor het land, voor de stad. Moedige politici die idealen en principes centraal stellen. Voor de komende gemeenteraadsverkiezingen kan het denken van John F. Kennedy een mooie inspiratiebron vormen, ook voor de stad die hijzelf in 1939 bezocht: Den Haag.

Alex Krijger is Hagenaar (opgegroeid in de Vruchtenbuurt) en werkzaam in het bedrijfsleven.

Reageren

WP-Backgrounds by InoPlugs Web Design and Juwelier Schönmann