Valkenbosplein: kruispunt van drie wijken én bezongen door Conny Stuart

Wie iets wil schrijven over het Valkenbosplein, zoals ik, stelt na enig speurwerk al snel vast, dat het eigenlijk niet zo’n heel bijzonder plein is. Althans, geen plein met een bijzonder eigen karakter. Het is in de allereerste plaats een knooppunt van verkeersaders (Laan van Meerdervoort, Regentesselaan, Valkenboslaan, Beeklaan, Ieplaan, Thomsonlaan) en het ligt al tientallen jaren ingeklemd tussen drie wijken: de Bomenbuurt, de Regentes en Valkenbos (samengevoegd ook wel Reva genoemd). Het plein heeft ook niet zo’n eigen karakter, zoals het Sweelinckplein, het Oranjeplein of het Abeelplein. Ik pak er maar drie even uit, want ik wil geen andere pleinen – laat staan het Plein – tekort doen.

Toch is het een bekend plein, waar mensen, die er al langer wonen, graag over praten. Of over zingen, zoals Conny Stuart deed in haar bekende liedje Wat voor weer zou het zijn in Den Haag:

Wat voor weer zou het zijn in Den Haag
Noorderwind met wat nevel uit zee
Op de Denneweg ruikt het nu vaag
Naar Couperus en ook naar sate
Zou het pension er nog zijn
Op het Valkenbosplein
Met die mensen uit negentien twee
Is het leven nog altijd zo traag
Wat voor weer zou het zijn in Den Haag

Wat voor weer zou het zijn in Den Haag
Wisselvallig met telkens een bui
Wat voor weer is het daar nou vandaag
Is het weer voor een vest en een trui
Is er regen vandaag
Waait de wind met een vlaag
Alle voetgangers weg van het Spui
En duikt iedereen diep in zijn kraag
Wat voor weer zou het zijn in Den Haag

De vraag is natuurlijk, waarom de schrijfster van het lied (Annie M.G. Schmidt) juist het Valkenbosplein genoemd heeft. Er zijn beweringen, dat zij daar gewoond zou hebben toen ze in Den Haag studeerde voor notaris. Een studie, die ze overigens snel verruilde voor de opleiding bij Schoevers.

Ik heb dit feit proberen te verifiëren bij de beheerder/eigenaar van het levensverhaal van Annie M.G. Schmidt, maar daar kon men het niet bevestigen. Ik denk, dat het noemen van het Valkenbosplein min of meer toevallig is. Het noemen van de Denneweg en het Spui hoeft toch niet te betekenen, dat Annie M.G. daar ook gewoond heeft.

HOTAM reisbureau (1938). Foto: Haags Gemeentearchief
HOTAM reisbureau (1938). Foto: Haags Gemeentearchief

De geschiedenis van het plein wordt in de eerste plaats bepaald door de wisseling van bewoners en winkels. Want er zaten beroemde bedrijven als Lissone Lindeman en de HOTAM aan het plein. De HOTAM was een uitermate bekend reisbureau annex busbedrijf in den Haag. Een foto laat directeur Hooimayer zien, die in gesprek is met Dirk van der Broek. Zou het over een voorgenomen personeelsuitje gegaan zijn?

Er was ook de in Den Haag zeer bekende slagerij Blonk. De kwaliteit van slagerij Blonk heeft zelfs ooit Toon Hermans (die immers wel eens optrad in de Fahrenheitstraat in theater West End) verleid om de ‘gehaktballen van Blonk’ te roemen. Blonk was een absoluut begrip en zat aan het Valkenbosplein van 1908 tot 2002. Het kenmerkende tegeltableau (gemaakt door porseleinfabriek Rozenburg) van de zaak is nog steeds terug te zien in de zaak van de huidige bewoner. De overdracht van de zaak van vader Willem aan zoon Gerard in 1979 was een waar spektakel, want ineens stonden er nogal wat koeien op het plein ter verhoging van de feestvreugde. De klandizie bestond vooral uit gegoede Hagenaars: artsen, tandartsen en notabelen. Goedkoop was Blonk niet. Maar de klanten kwamen ook uit het hele land. De specialiteiten waren de Berliner worst, de gehaktballen, de achterham en de huzarensalades. De slogan van het bedrijf luidde: “Tast toe, ’t is van Blonk.”

‘Er gebeurt zo weinig’
Al 45 jaar ‘zit’ Andreas Martijn van Korlvinke op het Valkenbosplein. Nou ja, dat laatste is niet helemaal correct, want om precies te zijn heeft hij zijn sigarenwinkel op de hoek van de Beeklaan en de Laan van Meerdervoort, maar zijn zaak van Korlvinke (tabaksartikelen, tijdschriften, loten, etc.) hoort wel een beetje bij het plein.

Het plein is immers een kruispunt tussen verkeersaders en wijken. Verkeersaders zijn de Laan van Meerdervoort zelve, de Beeklaan en de Valkenboslaan. Wijken zijn de Bomenbuurt, Valkenbos en het Regentessekwartier, dat in de Weimarstraat z’n zuidgrens kent.

“Er zijn best veel winkels verdwenen hier zoals de supermarkt van Kruit, slagerij Blonk, de bloemen- en plantenwinkel Nederlof, waar nu de goudhandel zit (hoek Valkenbosplein/Beeklaan). Ook de sigarenwinkel van Mostert (ooit een concurrent van Korlvinke) is er niet meer.”

“Maar er zijn ook nieuwe initiatieven”, stelt Martijn met genoegen vast. Zoals Franklin (vroeger Fleury), een restaurant op de hoek van het plein en de Beeklaan, dat hij een hippe tent noemt. “En bijvoorbeeld Jaap de Kapper, net om de hoek van het Valkenbosplein/Valkenboslaan op nummer 22.”

Toch kan hij niet om de constatering heen, dat “er zo weinig gebeurt op het plein, het is eigenlijk best een beetje een saai plein”.

Het Valkenbosplein is ook meer een verkeersknooppunt dan een plein met een uniek, eigen karakter.

Wel kan Martijn nog vertellen, dat de naam Korlvinke ooit aan een keten van 29 winkels in Den Haag verbonden was. Een van de eerste franchisebedrijven eigenlijk. Het Korlvinke-bedrijf werd ooit overgenomen van de oorspronkelijke oprichter door een kolenboer, maar sommige nieuwe en huidige eigenaren vonden het wel handig om de naam Korlvinke boven de pui te laten staan.

Viskraam van Rog
Aad Rog, de huidige eigenaar van de viskraam (ik kan mij herinneren, dat ik zoiets vroeger altijd een vistent noemde, maar uit respect wil ik graag de officiële benaming hanteren), verkoopt hier al sinds 1982 zijn viswaar, broodjes, etc. Maar de viskraam van Rog staat er eigenlijk al vanaf 1924, toen opa Cornelis er begon. Zoon Arend (vader van Aad dus) werd op 18-jarige leeftijd opgepakt door de Duitsers en droeg later de kraam over aan de huidige generatie.

En dus is de familie Rog (Scheveningser kan de naam haast niet) min of meer vergroeid met het Valkenbosplein. Zeg maar ‘deel van het meubilair’, hoewel die uitdrukking een passieve rol suggereert en passief zou ik de familie Rog niet willen noemen. “Ik deed de mavo op het Populier Lyceum (vlakbij in de Bomenbuurt dus) en kwam vanaf 1968 al hier helpen, dus ken ik het plein inmiddels aardig. Ach, eigenlijk is er qua entourage niet eens zo heel veel veranderd, we hadden ooit twee bloemenzaken Wijnands en Artifleur, er was Eigen Hulp, een van de eerste zelfbedieningszaken in Den Haag. Oh ja, laten we vooral slagerij Blonk niet vergeten, dat was een hele bekende in Den Haag. Wat mij betreft waren het allemaal leuke mensen, je had iets met elkaar, dat is nu wel veranderd. Maar dat heeft op zich niets met het plein te maken, de mensen zijn in het algemeen afstandelijker geworden, er is minder gemeenschapszin.”

Botsing trams, Valkenbosplein 29-05-1952. Foto: Gemeentepolitie 's-Gravenhave (collectie Leo de Zwaan via htmfoto.net)
Botsing trams, Valkenbosplein 29-05-1952. Foto: Gemeentepolitie ‘s-Gravenhave (collectie Leo de Zwaan via htmfoto.net)

Wat is dan toch de bijzondere functie van het plein? Er moet toch meer zijn dan de faam van een beroemde aanrijding tussen twee trams, die het plein beiden kruisten: lijn 15 en lijn 3? Aad Rog: “Het is natuurlijk een soort levensader, die een onderdeel lijkt te zijn van de langste laan van Europa (Laan van Meerdervoort), maar eigenlijk een soort rustpunt binnen die laan is. Het verkeer jakkert toch wel door (onderbroken door een complex stoplichten-systeem vanwege de elkaar op of bij het plein kruisende Laan van Meerdervoort, Regentesselaan, Beeklaan, Thomsonlaan en Ieplaan”, legt hij uit als ware hij een volleerd planoloog. “Er waren ooit hier vier verkeersbanen, dat zijn er inmiddels nog maar twee. Mooie bomen hebben altijd het plein gemarkeerd, zelfs het bankje op het plein heeft historische betekenis.”

Anekdotisch is de komst van het zogenoemde ‘Haringarrest’, dat bedacht werd om te voorkomen, dat klanten een harinkje gingen happen en de auto met draaiende motor lieten staan langs de stoep. Dit ‘Haringarrest’ is geboren nadat er een auto vlak voor de viskraam van Rog met draaiende motor gestolen was.

De vraag is natuurlijk voor de hand liggend of er veel ‘bekende Nederlanders’ aan de kraam van Rog hebben gestaan. Met zo’n belangrijk kruis- en overstappunt lijkt dat immers niet onwaarschijnlijk. Aad antwoordt uitvoerig en gaat behendig om mijn vraag heen: “Kijk, je gaat met mensen om, en iedereen kan weleens een slechte dag hebben. Voor een belangrijk deel kwamen de klanten altijd uit de buurt, die ga je goed kennen, maar ze kwamen en komen natuurlijk ook wel uit andere delen van Den Haag. Natuurlijk kwamen hier best veel bekende mensen uit de politiek en uit de theaterwereld. Uit de sportwereld ook. Maar ze allemaal gaan noemen… Nee, dat doe ik liever niet. In de eerste plaats omdat die mensen dat misschien niet prettig vinden en in de tweede plaats, omdat ik wellicht iemand vergeet. Nee, ik praat daar liever niet over.”

Ik kan het jammer vinden (ben toch wel nieuwsgierig hoeveel bekende Nederlanders een harinkie hebben gehapt op het plein van het liedje van Conny Stuart), maar respecteer zijn beslissing. En dan stuit ik na m’n gesprek met Rog op een artikel over hetzelfde plein van Paul van Beckum in de Haagsche Courant van 22 juni 1985. Waarin de toen de viskraam bestierende Rog (Arend dus, de pa van Aad) zonder enige gêne de namen noemde van klanten zoals de Dikke Deur uit Pipo de Clown en Wallis de Vries, voorzitter van de AVRO en voormalig staatssecretaris. Het is maar dat u het weet.

Dhr. Akkerman
Dhr. Akkerman (‘Akkie’ voor intimi) woont nog niet echt zijn hele leven op het Valkenbosplein. Eigenlijk pas een jaar of tien. Maar hij voelt zich wel met de buurt en het plein verbonden en heeft zich wel de sfeer van het plein eigen gemaakt. Hij kwam ook niet van ver: uit de Edisonstraat en de Columbusstraat, uit het Regentessekwartier dus.

Hij is een betrokken man, die zich altijd geïnteresseerd heeft getoond ‘in de buurt’. Zo was hij betrokken bij de indiening van een plan voor een nieuwe inrichting van het plein en is hij op andere onderdelen actief in de Bomenbuurt, die aan de grens van het plein op de Thomsonlaan en de Ieplaan begint.

Hij fungeert ook als ‘straatvertegenwoordiger’ van het plein en is actief in het kader van de Stichting Buurtbewonersorganisatie Bomenbuurt (SBOB) die veel evenementen in de wijk organiseert.

De betrokkenheid van Akkerman (hij is de vader van de bekende jonge gitarist Tim Akkerman) reikt verder dan het Valkenbosplein, dat weliswaar door Conny Stuart betrokken werd in haar liedje Wat voor weer zou het zijn in Den Haag, maar publicitaire bekendheid vooral ontleent aan die ‘beroemde’ aanrijding tussen twee trams. En aan een omvangrijk artikel in de Haagsche Courant van 1985 van de hand van Paul van Beckum.

“De hele buurt hier omheen was en is misschien nog een beetje saai. Weinig armoede, net zoals ik in de Regentessebuurt gewend was. Maar er ontstaat toch in de hele buurt meer betrokkenheid van mensen. Neem de Fahrenheitstraat maar als voorbeeld, jaren terug stond een derde van de winkels daar leeg, nu is er weer volop reuring, mensen gaan weer op bankjes zitten, gaan weer met elkaar praten. De buurt is toch een soort dorpje, mensen beginnen elkaar weer te kennen.” Wel leuk te weten dat Akkie en zijn vrouw Susan overwegen in hun grote pand op nr. 13 een B&B te starten.

Hier en daar is wat onduidelijkheid en/of onzekerheid ‘wie nu precies waar gezeten heeft’.

Gelukkig geeft dhr. Van Santen duidelijkheid in een reactie op internet bij htmfoto.net, waar immers nogal wat nostalgie te vinden is: “Vroeger zat Korlvinke naast Lissone Lindeman op de L.v.M. Deze sigarettenzaak werd gedreven door een echtpaar met één dochter. Het echtpaar is lang geleden overleden. Nu wordt deze naam gebruikt door de zaak (Andreas Martijn dus) op de hoek L.v.M./Beeklaan. Naast de oude Korlvinke was er toen een zaak gevestigd van de bekende fa. Krul. De bloemenzaak van de fa. Nederlof was destijds gevestigd op het Valkenbosplein 1 en op nr. 3 was Slagerij Blonk te vinden. Op nr. 6 zat Eigen Hulp en op nr. 7 een slijterij De Beuk, gedreven door het echtpaar Nolting. Op nr. 10 vond je de bloemenzaak van de fa. Teunissen en op nr. 11 zit sinds 1923 Toegepaste Kunst, interieurarchitectuur. Op de tegenoverliggende hoek de kruidenier Liesker met de dames Boon. Op nr. 12 fietshandelaar Fongers en op de hoek met de L.v.M. eerst Jamin, later Albert Heijn (nr. 16). Daar tegenover op de L.v.M twee bakkerijen naast elkaar: Hus en Paul C. Kaiser. daarnaast een hoedenzaak, later de Hotam.”

Maar op de vraag of Annie M.G. Schmidt van Conny Stuart over Den Haag…

Zou het pension er nog zijn
Op het Valkenbosplein
Met die mensen uit negentien twee

Daar kan ik geen goed antwoord op geven. Er zijn ook websites waarop beweerd wordt, dat Annie M.G. Schmidt op het Regentesseplein gewond zou hebben. Wie kan mij het overtuigende bewijs leveren van haar woonadres in Den Haag?

Ton van Rijswijk
avanrijswijk@kpnmail.nl

Share on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterPin on PinterestPrint this pageEmail this to someone

Reageren

WP-Backgrounds by InoPlugs Web Design and Juwelier Schönmann