Wonen in de Papaverhof

In 1976 kregen wij de etagewoning Klimopstraat 8 toegewezen. Een vierkamerwoning met balkon in de ochtendzon en uitzicht op de toren van de Bethlehemkerk. Van architect Jan Wils hadden we nog nooit gehoord en ‘De Stijl’ kwam vaag bekend voor. We woonden naar onze zin op een plek vlak bij zee met aan de overkant van de straat die leuke witte huisjes. Na een twintigtal jaren in een laagbouwwoning in de Irisstraat leidde onze wooncarrière bij Woningbouwvereniging Daal en Berg ons naar een van de mooiste woonlocaties van Den Haag, de Papaverhof. Nota bene zo’n woning, die ik als leerling aan de om de hoek gelegen school in de Sneeuwbalstraat, nog als ‘donkere bunker’ betitelde. Inmiddels ben ik 41 jaar lid van Daal en Berg. Een in 1917 opgerichte coöperatie, bestuurd door de bewoners van het rijksmonument.

Architect Jan Wils creëerde een unieke woonomgeving waar je, wanneer je er eenmaal woont en de hoge kwaliteit van ontwerp, structuur en ruimte hebt ervaren, niet meer weg wilt. Deze huizen, met hun gunstige bezonning ‘voelen’ geweldig. Mondriaan zelf vond dat je in een schilderij moest kunnen wonen. Ik heb het gevoel alsof ik in een Mondriaan woon. Zijn onze kastdeuren niet afgeleid van deze abstracte schilder? Is de schouw niet geïnspireerd op zijn Stijl-genoot Rietveld? Werd Wils met zijn kleurstelling niet beïnvloed door Theo van Doesburg? Die richtte honderd jaar geleden ‘De Stijl’ op. Het tijdschrift van de beweging werd een spreekbuis voor een kunstenaarsgroep die lef toonde en kunst en architectuur op hun grondvesten deden schudden.

Klimopstraat
Ook daarom bewonen de 128 leden van de coöperatie Daalen Berg en hun gezinnen thans een architectonisch kunstwerk van internationale allure dat getuigt van een stroming die zich heden ten dage nog steeds doet gelden in de kunst en architectuur. Van Doesburg was er na de oplevering in 1922 van het verrassend ingenieus ontworpen ensemble als de kippen bij om een etagewoning in de Klimopstraat te huren. De Stijl oprichter huurde het pand drie jaar, waarna zijn toenmalige echtgenote Lena Milius er tot 1931 zou verblijven. Milius zou bij de inrichting van haar woning worden geadviseerd en geholpen door Jan Wils.

Evenals De Stijl bestaat de beheerder van het Rijksmonument Papaverhof/Daal en Berg 100 jaar. Honderden bezoekers van over de hele wereld bezochten inmiddels de unieke creatie van Jan Wils, waarover zo veel te vertellen is. Ook daarom ontstond het idee van een jubileumboek, waarin dit tot de 100 belangrijkste Nederlandse monumenten behorende architectonisch hoogstandje wordt beschreven. Auteur Marcel Teunissen belicht het complex De Papaverhof vanuit de architectuur, De Nieuwe Haagse school en schetst de bijzondere ontstaansgeschiedenis van De Papaverhof en de omliggende straten. Conservator moderne kunst van het gemeentemuseum Hans Janssen ontrafelt de relatie tussen Jan wils en De Stijl en Gerard van Otterloo, commissaris bij Daal en Berg, benadrukt het belang van coöperaties.
Bij de lancering van het boek, waarbij wethouder Joris Wijsmuller een eerste exemplaar ontving, trok Teunissen parallellen tussen het ontstaan van De Stijl, het ontwerp van Jan Wils en de productie van het jubileumboek. „Het zijn drie momenten in de geschiedenis waarbij alles klopte. De Stijl kon ontstaan gedurende de eerste wereldoorlog met een neutraal Nederland. Dit gaf ruimte aan mannen als Van Doesburg, Mondriaan, Van der Leck, Huszar, Wils, Rietveld en anderen om een nieuwe richting aan kunst en architectuur te geven. Het ontwerpen van De Papaverhof was mogelijk doordat het toenmalige bestuur en commissarissen, waaronder Berlage en Willem Drees sr., niet weken voor problemen als grondverwerving, de dreiging van het intrekken van een rijkssubsidie en het afwijzen van een eerste ontwerp. Ook niet voor de enorme tijdsdruk die dat opleverde. Uiteindelijk kwamen zij, op voorspraak van commissaris Berlage, in contact met Jan Wils. Een jonge architect met durf en visie die met een even vernuftig, als voor die tijd afwijkende vormgeving, de handen op elkaar kreeg” bracht de architectuurhistoricus in herinnering. „Ook voor de ontwikkeling van het boek kwamen op het juiste moment de juiste mensen bij elkaar”. Ook premier Rutte toont zich een fan van het complex. Hij ontving dan ook op 22 augustus enkele redactieleden in het ‘Torentje’ en was zeer enthousiast over het jubileumboek dat hem werd overhandigd.

In het 128 pagina’s omvattende boek ook aandacht voor de bewoners van het complex dat verscholen ligt tussen de Laan van Meerdervoort, Goudenregenstraat, Goudsbloemlaan en Stokroosveld. Want voor hen schetste Jan Wil een ontwerp met, zeker voor die tijd revolutionaire indeling en voorzieningen. Zoals kantelramen, doorgeefluik, vuilstortkokers en boodschappenlift.

Opvallend is dat het vooral de oudere bewoners zijn die de bijzonder rustige woonomgeving, zonder doorgaand verkeer, op waarde weten te schatten. Zij erkennen ook het belang in van de coöperatie. Die zorgt er niet alleen voor dat het Rijksmonument wordt beheerd en onderhouden. De organisatievorm verzekert ook de zeggenschap van de leden die een woning huren dan wel het woonrecht van hun huis hebben gekocht. Die verkoop, onder strikte voorwaarden wat het onderhoud betreft, was nodig om een renovatie in 2007 van de etagewoningen te financieren. Want de levendige coöperatie Daal en Berg beheert het complex zonder enige cent subsidie.

Jos Praat
jospraat@gmail.com

De Papaverhof van Jan Wils/100 jaar Coöperatieve Woningbouwvereniging Daal en Berg. Prijs: 29.95 euro. ISBN: 978-94-6208-393-6.

Zie ook: daalenberg.nl.

Share on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterPin on PinterestPrint this pageEmail this to someone

Reageren

WP-Backgrounds by InoPlugs Web Design and Juwelier Schönmann