Vroeger was alles beter

Auw, Barend Jan Donker. U raakt een gevoelige snaar. Een héél gevoelige snaar. ‘Vroeger was alles beter’, schrijft u in De Oud-Hagenaar, nr. 19. En u stipt NPO Radio 4 aan. Pijnlijk. Maar laat ik beginnen bij het begin.

Zodra iemand ‘vroeger was alles beter’ begint te zeggen, dan is dat een wetmatigheid die aangeeft dat je nu toch echt ouder wordt. Of men het wil of niet, even onvermijdelijk als het komen van grijze haren komt er een moment waarop iemand voor het eerst deze zin gaat uitspreken en dan weet je het zeker: je wordt oud.

Ik begin ernaar te neigen om ook te vinden dat vroeger alles beter was. Dat is angstwekkend, want ben ik nu oud? Nee, geenszins. Maar het gegeven dat ik gerechtigd ben om deze krant te lezen, verraadt toch iets van mijn huidige leeftijd.

Maar goed, over naar mijn punt van werkelijke pijn.

Hilversum 4
In mijn jonge tienerjaren ging ik over van het luisteren van Neerlands popzender Hilversum 3 naar de leverancier van klassieke muziek: Hilversum 4. Dat was een spannende ontdekkingstocht in de wereld van viool, piano, fluit en gillende mevrouwen. Sopranen noemden ze die laatsten.

Luisteren naar Hilversum 4 was een deeltijdgegeven, want in die tijd werd ’s nachts nog gewoon geslapen. Het begon, als ik correct ben, om zeven uur in de ochtend. Na het nieuwsbulletin was er klassieke muziek en spraak over klassieke muziek en STER-reclame op Hilversum 4 bestond gewoonweg niet. Oh god, wat een heerlijke tijd was dat.

Om 17.00 uur hield Hilversum 4 op te bestaan. Dan was er op betreffende frequentie te horen wat ook op Hilversum 2 werd uitgezonden. Veel gepraat en voor een 14-jarige verre van interessant. Maar goed, ons gezin moest rond die tijd toch eten (en afwassen, jakkie) en daarna zaten we standaard als bloedhonden achter de televisie, Nederland 1 of 2, zo ongeveer de enige zenders die we hadden, dan wel redelijkerwijs konden ontvangen .

Om 20.00 uur was het wel weer welletjes met Hilversum 2 en werd de zender weer Hilversum 4. Er werd uitgezonden tot 23.00 uur, daarna was de klassieke koek op. Wat er in de avond op mijn geliefde zender was te horen, kan ik u niet vertellen, het ijzeren regime van mijn moeder bepaalde dat ik dan zéker al in dromenland hoorde te zijn. En zoals u allen zult weten: moeders wil is natuurlijk wet.

Radio 4
Het verouderingsproces, zeg maar het aftakelen van Hilversum 4, begon sluipend. Ik weet niet wat eerder was, maar twee aspecten zorgden voor het eerste verval. Het eerste was de naamswijziging. Voortaan luisterde Nederland niet meer naar Hilversum, maar naar Radio. Hilversum 4 verloor haar onschuld en werd Radio 4. Waarschijnlijk in 1985, als ik Wikipedia er op nasla. Tot zover nog niet zo heel veel aan het handje.

Nieuwszender
Hilversum 4/Radio 4 was alleen al een zegen om naar te luisteren door het gegeven dat het (vrijwel) gevrijwaard was van storende elementen. Nieuws was er om 07.00 uur, 12.00 uur en 17.00 uur (of iets in die orde) en STER-reclame op deze zender was hetzelfde als vloeken in de kerk: afwezig.

De zender was in de loop der jaren volwassen geworden. Hilversum 2 kwam niet meer tussen 17.00 en 20.00 inbreken en de zender zond nu uit tot middernacht. Wellicht ook dat de zender iets vroeger begon met uitzenden, maar dat weet ik niet zeker.

Net als een onderliggende ziekte begon ook het vernietigingsproces van Radio 4 sluipend doch genadeloos. Eerst begon men stukje bij beetje meer journaal in te bouwen. Voortaan ook om 08.00 uur, een tijd later ook om 10.00 en 13.00 uur en door de jaren heen zo verder tot vrijwel ieder heel uur. Hoewel Radio 1 al jaren de Nederlandse nieuwszender was, met Radio 4 had eerstgenoemde er een geduchte concurrent bij gekregen: ‘Radio 4, voor al uw klassieke muziek én al uw nieuws’.

STER-reclame
Zoals vermeld: STER-reclame op Radio 4 bestond niet. Dat was een zegen, maar zoals bloemen niet honderd dagen kunnen bloeien, kon ook Radio 4 niet reclamevrij blijven.

De allereerste keer dat ik STER-reclame op Radio 4 hoorde, heb ik stevig gevloekt. Hoorde ik het echt goed? Werd míjn zender nu verkracht door het uitzenden van STER-reclame? Ik was naïef en hoopte nog dat het een foutje zou blijken. Of dat er zo veel protest van luisteraars zou komen dat ze dit hooguit een week zouden volhouden.

Maar die hoop bleek ongegrond: de reclames werden talrijker en talrijker. Alleen de zondag werd gerespecteerd. Die bleef nog even reclamevrij. Tot de dag dat de dolk mij trefzeker in het hart werd gestoken: zeven dagen in de week STER-reclame op Radio 4.

Mijn ziel bloedde.

Rassenzuivering
Vergeef mij deze term. Ik weet geen betere die de lading dekt. Na de naamsverandering, het vermenigvuldigen van de nieuwsbulletins en het structureel treiteren met STER-reclames is ook op andere wijze Hilversum4/Radio 4 vakkundig afgebroken. Alle programma’s die nog enig karakter of eigenheid hadden zijn zorgvuldig de nek omgedraaid. Radio 4 werd gezuiverd van dát wat het luisteren naar de zender voorheen tot een feestje maakte.

De Wandelende Tak: muziek uit andere culturen, prettig bijeen gepraat door de aparte stem van Walter Slosse.

Het Witte Doek: filmmuziek en filmfragmenten, prettig bijeen gepraat door… Walter Slosse.

OASE: gedichten en rustige muziek, op goddelijke wijze gepresenteerd door Cees van Ede.

Urubicha: lastig te definiëren, maar boeiend themaprogramma dat aanvankelijk op twee avonden in de week werd uitgezonden. Later werd die frequentie teruggebracht tot één avond per week.

Opera’s en operette: Niet mijn genre, maar de presentator was aanstekelijk bevlogen.

Ik zal een paar programma’s vergeten zijn te noemen, maar dit waren voor mij de belangrijkste. Alle programma’s met eigenheid zijn verdwenen.

R.I.P.

Eenheidsworst
Het is Radio 4 op vakkundige wijze gelukt mij volledig te vervreemden van deze zender. Qua muziek had ik het in eerste instantie nog niet eens zo snel in de gaten. Het was sluipend. Maar het was er. Ik betrapte mij erop dat ik steeds vaker onrustig werd van de gedraaide muziek. Ik neeg er steeds meer toe de radio eerder uit te zetten dan mij gewoon was. Ik liet er een analyse op los en de uitkomst was schokkend: Radio 4 was niet meer van de luisteraar. Nee, Radio 4 was nog maar van één individu, vermoedelijk de zendercoördinator. Dit individu had besloten dat er nog maar één soort muziek op de zender mocht worden gedraaid: zijn of haar eigen/persoonlijke smaak.

En die smaak is ongeveer als volgt.

– Trompet/hoorn/fagot/hobo/klarinet, in duizend variaties.

– Een strijktrio/-kwartet/-kwintet/-wat dan ook, in duizend variaties.

– Afgewisseld met wat pianomuziek van Chopin, iets van Mendelssohn en een symfonie uit die periode.
En dat is grosso modo het enige dat je nog op Radio 4 voorgeschoteld krijgt. Lust ú nog eenheidsworst?

Leuteren
Afgekeken – of moet ik ‘afgeluisterd’ zeggen – van Radio 3, is ook Radio 4 afgegleden tot het bedenkelijke niveau van kakelende presentatoren. Praten doen we niet meer om klassieke muziek aan te kondigen of te duiden, praten doen we om de luisteraar te vermaken. Of zo. Gewoon wat in het rond zwetsen conform patent Radio 3.

Radio 4 was voor mij stervende. Begon ik tien jaar geleden al steeds minder te luisteren naar de zender die mij eens lief was, de laatste jaren luister ik er definitief niet meer naar. (NPO) Radio 4 is dood. Ik ben veroordeeld tot het luisteren naar compact disc. Of internetradio. Concertzender onderscheidt zich nog redelijk positief in dezen. Heel soms zoek ik nog even naar de uitzendfrequentie van de overledene. Om te luisteren wat op dat moment wordt uitgezonden. Het is steevast de eenheidsworst zoals twee kopjes hierboven beschreven. Je zou net zo goed 24 uur per dag dezelfde cd kunnen opzetten, het geeft hetzelfde effect. Hilversum 4 is een legende, Radio 4 is een herinnering, NPO Radio 4 is dood. Wie nu nog naar NPO Radio 4 luistert bedrijft een vorm necrofilie. Het is maar dat u zich daarvan bewust bent.

Vroeger, het is een in beton gegoten wet voor iedere jongeling die onvermijdelijk ouder wordt. Vroeger was alles beter.

Olav van Damme
olav.design@hetnet.nl

Reageren

WP-Backgrounds by InoPlugs Web Design and Juwelier Schönmann