Zou dat luik er nog zijn?

Het artikel ‘De razzia van dinsdag 21 november 1944’ in De Oud-Hagenaar van 25 juli herinnerde mij aan een voorval dat ons gezin bij die gelegenheid is overkomen. Eigenlijk was dat voorval één van de opvallende incidenten in een grotere reeks van gebeurtenissen waarin ons kleine gezin in de oorlog verzeild is geraakt. Hier wordt weer eens aangetoond hoe de gebeurtenissen mede door stom toeval en puur geluk hun verloop kunnen krijgen.

In die tijd was ik dertien jaar oud en ik woonde met mijn ouders in de Vlierboomstraat. Samen met enkele buren was mijn vader betrokken bij het doorgeven van illegale krantjes en andere literatuur. Bovendien maakte hij zelf, ook voor anderen, toestelletjes die ten doel hadden de door de Duitsers hevig gestoorde uitzendingen van de Engelse zender en Radio Oranje beter verstaanbaar te maken. Hoewel er geen sprake was van lidmaatschap van enig georganiseerd verzet, maar louter van een particulier initiatief, was dit laatste toch zeer riskant. Het werd door de Duitsers zonder meer gezien als sabotage van door hen getroffen maatregelen om de bevolking van informatie te onthouden.

In de schoolvakantietijd in 1944 (de invasie in Frankrijk was net begonnen) gingen mijn vader, mijn broer en ik een dagje vissen in de Kaag. Wij vertrokken daartoe direct na de Sperrtijd per fiets naar Warmond, huurden daar een roeibootje, brachten die dag op het water door, vingen niets en keerden op het eind van de dag wat teleurgesteld zonder vangst huiswaarts. Jammer, want we hadden zo graag een bijdrage gehad in de voedselvoorziening van ons gezin.

Thuis gekomen troffen wij mijn moeder in grote paniek aan. Het bleek dat er kort nadat wij die morgen van huis waren vertrokken een inval van de Duitsers had plaatsgevonden om mijn vader te arresteren. Het hele huis was doorzocht. Ook bij de beide betrokken buren was dat gebeurd en beide buren waren gearresteerd.

Mijn vader is daarop direct ondergedoken. Eén van de beide buren werd later vrijgelaten. Bij hem kon vermoedelijk geen betrokkenheid worden aangetoond. Bij de andere buurman is waarschijnlijk verboden literatuur gevonden. Hij is naar Duitsland gevoerd waar hij is omgekomen.

De Duitsers lieten het er niet bij zitten. De Duitse (maar óók de Haagse) politie bracht ons regelmatig een bezoek om te informeren of mijn vader alweer was opgedoken en of wij wellicht wisten waar hij was, hetgeen uiteraard in alle toonaarden werd ontkend.

Die bezoeken van de politie werden gestopt na Dolle Dinsdag. Er heerste ook verwarring bij de autoriteiten en waarschijnlijk werd er op andere zaken meer prioriteit gelegd. Mijn vader, die dat onderduiken meer dan beu was, besloot in een onbegrijpelijke vlaag van naïviteit naar huis terug te komen. Echter niet nadat er in huis maatregelen werden getroffen voor een snelle verdwijning. Daartoe werd in de voorkamer van ons huis in de houten vloer een luik gemaakt, zodat hij zich snel in de kruipruimte zou kunnen verschuilen. Het is heel goed mogelijk dat dit luik daar nog steeds aanwezig is. Zelf hebben wij het nooit weggehaald.

Zelf ben ik er overigens van overtuigd dat de Duitsers ook wel wisten dat kruipruimten als verstopplaats werden gebruikt. Maar kennelijk had de naïviteit de overhand.

Ik kom nu aan de razzia van dinsdag 21 november 1944. Die dag werden we ’s morgens in alle vroegte, nog in de Sperrtijd, gewekt door geluiden bij ons pal voor de deur. Zoals bekend was het verplicht om de huizen te verduisteren, zodat zij niet voor geallieerde vliegtuigen waarneembaar waren. Het was dus nog wat ingewikkeld om snel zicht te krijgen op hetgeen er daarbuiten gebeurde.

De geluiden bleken afkomstig van een Duitse keukenwagen, die pal voor ons huis was geparkeerd. Een Duitser was bezig met het hakken van aanmaakhout om het vuur onder de ketels van die keukenwagen aan te kunnen steken.

Geschoten
Er bleken nog meer Duitse activiteiten plaats te vinden. De straat was afgezet en op het dak van de school circa 50 meter verderop in de straat, lagen soldaten met mitrailleurs die kennelijk bevel hadden om te schieten zodra iemand op de vlucht ging. Ik meen me te herinneren dat er later op de dag zo nu en dan ook daadwerkelijk is geschoten.

Voor mijn vader was het zaak om zich zo snel mogelijk via dat luik in de kruipruimte te begeven. Daarna werd boven zijn hoofd alles weer in de oorspronkelijke staat gebracht. De man heeft de hele verdere dag in die kruipruimte doorgebracht. Hij leed aan ernstig claustrofobie. Hij zal dus bij zijn angst voor de Duitsers daardoor ook heel wat zweetdruppeltjes hebben gelaten.

De Duitsers begonnen hun nauwkeurige huis aan huis zoekactie naar jonge mannen. Enkele van de buurtgenoten werden opgepakt en weggevoerd. Een enkeling is niet meer teruggekomen.

Ieder huis werd doorzocht, behalve… het onze!

Doordat die keukenwagen voor onze deur stond, is ons huis waarschijnlijk over het hoofd gezien of hebben ze ons huis aan elkaar overgelaten, waardoor het toevallig bij niemand aan de beurt is gekomen.

Mijn vader is dus tweemaal door toeval de dans ontsprongen. De eerste keer doordat wij toevallig een dagje vissen hadden gepland en daardoor wegfietsen, enkele momenten voordat de (Duitse) politie bij ons binnenviel. De tweede keer doordat de Duitsers toevallig een keukenwagen voor onze deur hadden geplaatst, waardoor de aandacht van ons huis werd afgeleid.

Overigens is het vrijwel zeker dat de Duitsers door verraad achter de illegale activiteiten van mijn vader en onze beide buren zijn gekomen.

Vruchtenbuurt
Zelf ben ik bij mijn huwelijk in 1955 uit dat huis in de Vlierboomstraat vertrokken.

Tot het overlijden van mijn moeder in 1973 hebben mijn ouders daar nog gewoond. Mijn vader is daarna naar elders vertrokken.

Ik kom nu niet vaak meer in die buurt. Maar iedere keer wanneer ik na een bezoek aan kennissen in de Vruchtenbuurt opzettelijk langs ‘ons geboortehuis’ in de Vlierboomstraat rijd, dan kijk ik stiekem even en denk: zou dat luik er nog zijn?

Gé C. Witmaar
gcwitmaar@gmail.com

Foto: Vlierboomstraat, gezien van de Appelstraat. Uitgave: Hoek, J. v.d., ‘s-Gravenhage, nr. 4266. Foto: collectie Haags Gemeentearchief

Share on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterPin on PinterestPrint this pageEmail this to someone

Reageren

WP-Backgrounds by InoPlugs Web Design and Juwelier Schönmann