De Tijd wordt vervolgd

Nog éénmaal kom ik terug op De Tijd. Ik heb na het vorige artikel, gepubliceerd in De Oud-Hagenaar van 4 april, enige aanvullingen ontvangen. Ook u vond het plezierig, gezien de vele reacties. Dat gaf mij de doorslag u hiervan kennis te laten nemen. Maar, hoe begon het artikel eigenlijk? Wat was de aanleiding? Wel, ik las ergens in 2016 een paar regels over de Paul Krugerlaan. Mijn eerste reactie was: hé, hallo, zeg… Je vergeet een heleboel! Een buurt waar ik bijna twintig jaar met plezier heb gewoond. Maar ik vond het ook plezierig het nog eens te beschrijven.

Een persoonlijke reactie kreeg ik van Martin Voerman. Hij woonde aan het begin van de Brandtstraat. Onze families waren bevriend. Dankzij De Oud-Hagenaar kom je weer met elkaar in contact. Zo ook met Harry Tak. Mijn achterneef.

Mevrouw Betty Overdijk-Joppe, schreef mij het volgende.

Wat een leuk artikel, ‘Waar is de Tijd gebleven’. Grappig geschreven, ik heb het met plezier gelezen. Ik heb een aardige verzameling boeken over Den Haag. In het boekje ‘Honderd jaar Transvaalkwartier’ van Carl Govers en Gertie Cuijpers, staat het volgende: Volksmagazijn De Tijd. 1931 Begon de jonge bakker B. Alkema op aanraden van zijn schoonouders het Volksmagazijn De Tijd. Door de jaren heen kochten de arbeiders hun werkkleding bij hem. De jongens van de technische school waren vaste klant voor overalls, de zogenaamde ‘blauwe kielen’. Zelf ben ik in de Scheepersstraat opgegroeid, mijn opa woonde daar sinds de nieuwe bouw in 1906. Ik ben geboren in 1946 en heb de kleuterschool in de Scheepersstraat en De la Reyschool bezocht.

Vervolgens biedt zij mij een artikel aan over de Scheepersstraat. Ik heb dat hier en daar aangepast tot een lezend artikel. Elders geplaatst in De Oud-Hagenaar.

Woningstoffeerder
Ik vond uw inzending leuk om te lezen en zag er veel in terug. Ik zat toen in de muziek (nog steeds) en speelde toen veel in Custodia met als toneelmeester dhr. Smit die daar altijd in zijn stofjas rond liep. Ook de uitreiking van mijn diploma van de ambachtsschool was daar. Later, werkte ik als woningstoffeerder veel in die buurt nadat de huizen waren opgeknapt. Leuk om dat allemaal weer eens te lezen. Hartelijke groet, Wim v.d. Meer.

Opgegroeid
Heb genoten van het verhaal in De Oud-Hagenaar. Voor mij een heel bekende omgeving. Ik, Jeanne van Luxemburg-Trommelen, heb jarenlang in de Retiefstraat en Brandtstraat gewoond. Ben nu 87 jaar en 61 jaar geleden in de kerk in de Brandtstraat getrouwd. Wij, een gezin met negen kinderen, woonden tegenover de kerk. Weet me alles nog te herinneren. Als meisje opgegroeid in de hele omgeving. Al de foto’s in De Oud-Hagenaar zijn mij zeer bekend. Wij wonen nu alweer 32 jaar in Zoetermeer. Met mijn man Ton van Luuxemburg. Hij is geboren en getogen in de Copernicusstraat. Mijn man is 90 jaar. Ook voor hem komt het allemaal bekend voor. Vorig jaar waren wij 60 jaar getrouwd. Wij hebben een goed feest gehad. Beste Aad, dit was het zo’n beetje. Graag wilden wij even op jouw artikel reageren. Vriendelijk bedankt voor het verhaal. Een hartelijke groet van Jeann (vroeger Sjaantje Trommelen).

Tja, daar word ik ook wel even stil van.

Meneer Jan Kamp, deelde mij het volgende mee.

Genoten van De Oud-Hagenaar. De Tijd sprak mij zeer aan. Daar ik als jongetje van 14 daar ben begonnen met werken als leerling-verkoper (ben nu bijna 80 jaar). Het was de familie Alkemade met zoontje Bouke, daar moest ook wel eens op passen. Of met hem naar de speelgoedwinkel om een stukje speelgoed te kopen. Kreeg dan van pa Alkemade een paar centen mee. Het was een winkel met werkkleding, dan kwamen de kolenboeren hun Manchester-pakken passen. Dat moest in het keukentje gebeuren, want paskamers waren er niet. Er werd dan wel door de baas een borrel geschonken. Er werkte ook een verkoper, maar die kwam elke dag uit Rotterdam. Ik verdiende 7,50 gulden per week. Tussen haakjes, de servieswinkel heette Het Keteltje. Er waren ook klanten die kochten op de pof. Daarna ben ik in de Anna Beijerstraat bij de gemeente begonnen. Volgens mijn ouders was een vaste baan beter. Nou, vaste baan, vaste armoe. Moest de hele dag kaarten van werklozen in kaartenbakken opbergen. Wat een rotbaan voor 59 cent meer per week. Ben zelf in de Jurriaan Kokstraat geboren in oktober 1937. Ben wel bij de gemeente gebleven, maar wel bij de waterleiding. Tot ik met de VUT kon.

Op een ander moment mailde de heer Kamp mij nog terug met nóg een andere mededeling.

Ik heb u een mail gestuurd met de naam Alkemade. Maar later bleek dat niet juist. Het moet zijn: Alkema. Dat volgens mijn getuigschrift dat ik heb opgezocht. Ik heb er gewerkt van augustus 1952 tot januari 1954. En dat getuigschrift, beste mensen, vond ik de moeite waard om het te laten publiceren.

Mevrouw Nel Herder, meldde mij het volgende.

Wat een mooi artikel over de omgeving van de Paul Krugerlaan in De Oud-Hagenaar van 4 april 2017. En dan die oude foto’s erbij. Weer helemaal terug in de tijd van toen… En inderdaad: waar is de tijd gebleven! Onder het kopje ‘Schalkburgerstraat’ spreek je over de melkzaak van de firma Van Roos. Maar dat moet zijn de firma Roest. Lia Roest zat namelijk bij ons op de gereformeerde jongerenvereniging Perspectief. En ach, de Nieuwe Zuiderkerk is in 1975 afgebrand. Daar hebben wij in onze jeugd samen met onze ouders alle zondagen twee keer, ’s morgens en ’s avonds de kerkdiensten bijgewoond. In 1969 heeft ds. Streefkerk ons nog in de Nieuwe Zuider getrouwd.

Je begint je artikel met een grote boekhandel op de hoek. Die heette niet Alkema, maar Hoekstra. Daar werden vooral – naast bijbels en psalm- en gezangboekjes – ook boekjes gekocht voor diegenen die belijdenis deden. Het was echt een christelijke boekhandel. De zoon Bauke (en niet Baukje) Hoekstra nam later de winkel over. Ter informatie: ik ben getrouwd met Oebele Herder, mijn eigen naam is Nelly Vos. Wij zaten beiden een aantal jaren op Perspectief. Misschien zijn we elkaar eens tegengekomen?

Tot slot heb ik uitvoerig gemaild met mevrouw Elly Spoelstra. Haar aanvullingen, waardoor ik besloot tot een vervolg, luiden als volgt.

Met veel belangstelling uw wandeling gevolgd door de buurt waar ik opgegroeid ben. Ik woonde met mijn ouders, twee broers en een zusje op de Steijnlaan. Mijn ouders waren heilssoldaat van het Leger des Heils aldaar.

De eigenaar van de boekhandel op het Paul Krugerplein heette van Ieperen. Ze hadden een dochter Ineke en een zoon Kees. De eigenaar van de speelgoedzaak op het eind van de Paul Krugerlaan heette Kwappenberg. Later heeft de zoon de zaak overgenomen. Zij hadden drie kinderen. De moeder overleed op jonge leeftijd. Verder waren daar Streefkerk, de fotograaf en Rond de juwelier, welke later naar de Passage is gegaan. Heel leuk; de kapper in de Kritzigerstraat. Dat waren drie broers waarvan een Henk heette en de ander inderdaad Fred. De derde weet ik niet meer.

Boven de zaak van Boer zat een dameskapper; Willy. En tegenover Boer; de paardenslager van Tante Jet, zoals de kleine pittige vrouw genoemd werd, de eigenaresse van het bedrijf. Dan daarnaast, in de servieswinkel, woonde destijds een jong gezin dat de jodenvervolging had overleefd met hun twee prachtige kinderen. De groentezaak van Reijsbergen. Zij hadden meerdere zaken. Inderdaad ook die aan de Dierenselaan en Polderstraat en Leyweg. Een stuk of vier à vijf.

De andere servieszaak heette het Keteltje en daarnaast zat christelijke boekhandel De Jong.

De bakker op de hoek van de Christiaan de Wettstraat was Frohwein, een Duitse bakker. Fijne zaak.

Op de hoek van de Bothastraat zat een café. De schoenenzaak op de hoek van de Smitstraat zat Krol. Met een neef van de eigenaar heb ik in Delft gewerkt. Deze neef heeft na het overlijden van zijn moeder in Huize Groenesteijn gezeten. Hij was toen tien jaar. Het was daar een verschrikking.

In het verzorging of bejaardenhuis aan de Scheepersstraat heeft mijn moeder nog een poos gewerkt. Leuk dat dit gebouw er nog staat. Verder op in de Scheepersstraat zat de fiets- en haardenzaak Van Oudshoorn. Met een van de dochters zat ik op de padvinderij op de Steijnlaan. Mooie tijd!

De twee scholen op de Heilbronstraat, was een kleuterschool (ingang Scheepersstraat) en de andere de openbare De la Reyschool, waar ik op heb gezeten. Tegenover de school op de De la Reyweg had je destijds een kraamkliniek (ik dacht, hoek Ellekomstraat), tevens consultatiebureau.

Wat heerlijk om even door de buurt te hebben rondgewandeld dankzij uw prachtige stuk in De Oud-Hagenaar. Ik ben inmiddels 25 jaar Den Haag uit. Ben geen Haagse, maar een echte Friezin en met de ouders in de stad terechtgekomen door mijn vaders’ werk.

Er werd mij ook een vraag gesteld. Ik moest het antwoord schuldig blijven. Maar wellicht dat iemand anders het weet.

Misschien kunt u zich herinneren dat aan de kant van Jos Boer, dus vrij vooraan in de straat, op de eerste etage een zekere familie Seitszinger woonde? Zij hadden een dochter, Marjan, en een zoon, Rudy. Zij zijn destijds geëmigreerd naar Australië.

In het begin hebben wij op de hoek van de Beijersstraat en de Steijnlaan gewoond. Boven Steiger, de melkboer.

In de Beijersstraat woonde een gezin waarvan de vader een oliehandel had en met een wagentje met schoonmaakartikelen en petroleum langs de deuren kwam. De naam is mij helaas ontschoten, maar ik speelde met zijn kinderen bij hun in de straat.

Wat was de Paul Krugerlaan vroeger een gezellige straat en hoe prachtig was het met de feestdagen versierd! Mooie tijd!

Middenstanders
De vorige keer hadden wij de groentezaak Van Reijsbergen genoemd, maar de vorige eigenaar van de zaak kan ik mij ook nog heel goed herinneren. Dat was Arie Voorbach.

Hij woonde met zijn vrouw tegenover de zaak op de hoogte van Turko, de ijssalon.

Vermeldenswaardig is dat de eigenaar van de feestartikelenzaak, naast de ijszaak, recentelijk stond in De Oud-Hagenaar.

Op die hoogte zat ook een café en verder om de hoek, op de Paul Krugerlaan, zat ook een grote zaak van Au Louvre. Kleding en fournituren. De fietsenstalling van Torpedo iets verderop.

Ook Simon de Wit, op de hoek van de Smitstraat en op de hoek van de Joubertstraat zat drogisterij het Molentje. De groentezaak van Niek, welke u eerder noemde, zat daarnaast niet een schoenmaker?

Er was een schoenmaker nabij het pleintje, aan het eind van de Brandtstraat. Daar had je de kruising Vaalrivierstraat, Brandtstraat en Oranjerivierstraat.

En daar tegenover bloemenmagazijn De Iris? En naast De Tijd zat een zaak voor vogelvoeders, Het Puttertje. Wat is er toch veel veranderd in de jaren! En inderdaad, waar blijft de tijd!

Het zijn meest de middenstanders waar ik nog het een en ander van weet maar veel personen die ik nooit heb gekend. O ja, schiet mij nog de loodgieterij uit de Beijerstraat te binnen, firma Rot. Zij hadden twee zoons, Aad en Kees. Ik vroeg mij namelijk af of ik het fout had dat Simon de Wit op de hoek van de Smitstraat was of Pretoriusstraat.

Ik heb dat opgezocht en het was de Pretoriusstraat.

De familie Zendijk kan ik mij goed herinneren. De zaak heette Van Cleef Bazar.

Hierna kwam er enige persoonlijke informatie over en weer, wat ik om privacyredenen niet wil laten publiceren.

Voor dhr. De Jong heb ik vaak boekenleggers geschilderd die voor de kerk bestemd waren bij bepaalde gebeurtenissen. Ook belden kerkgangers bij ons thuis aan om een bestelling te doen.

Hoe wonderlijk kan het gaan!

Ja, en inderdaad aan het eind van de laan was er ook een melkwinkel en bijna op de hoek; de bloemenzaak van Koelman. Een van de dochters, Greetje, zat bij mij in de klas.

Die Saamtrek
Tot slot nog twee anekdotes, welke ik u niet wil onthouden.

Zoals ik eerder heb aangegeven was er tussen de Reitzstraat en de Kockstraat, halverwege, een voormalige winkel. Nu bestempeld als clubgebouw. Enige clubs waren vaardig met naald en draad, of kaarten maken. Ook mijn clubje jongens vertoefde daar. Vanwege een kleine verbouwing hebben we nog enige tijd gezeten in het rooms-katholieke clubgebouw in de Retiefstraat, op de hoek van de Herman Costerstraat.

Het pand, op de Paul Krugerlaan, heette Die Saamtrek. En was onderdeel van de stichting JongHaagClubs. Menig huiskamer wordt nog opgesierd met houtsnijwerk van Wim Beekhuis, de eigenaar. Ook, aan het eind van het jaar, werden er oliebollen gebakken. Zo’n 2.000 stuks. Ook werd er eenmaal per maand op de zondag een kerkdienst gehouden. Henny Vesseur, echtgenote van ds. Vesseur, leidde de diensten. Ook kwam er af en toe een koor. En hierbij geef ik het woord aan Elly Spoelstra.

Die Saamtrek kan ik mij heel goed herinneren. Ik kan nog steeds de etalage van Die Saamtrek voor de geest halen. Niet dat ik er kwam, maar ik zie het zo voor mij. Een vriend van mijn oudste broer kwam er wel. En die vriend was dirigent. Zijn koor heette het Brugkoor. Nu wil het toeval, dat ik die man ook ken. Heel goed zelfs. Die meneer heet Aad de Winter. Ach, wat is de wereld toch klein.

Echtgenote
Een tweede anekdote die ik u wil vertellen, gaat als volgt.

Aan het einde van het seizoen, organiseerde ik met mijn jongens een slotavond. In het pand zelf of in de buurt. Op een speelpleintje. Koekie erbij en wat te drinken. Op een gegeven moment vroeg Lien Beekhuis, de eigenaresse, of ik niet gezamenlijk met de andere leiding, een slotavond wilde organiseren. Ach, waarom niet. Ik kende zowat iedereen. Het werd levend ganzenbord. Op de vlakte van Waalsdorp. Een route werd uitgezet. En aan de bomen enveloppen gehangen. Met vragen erin. Wij, enkele leiding, stonden dan bij de bomen om de aanstormende club te helpen met de vragen. Zo ik ook. Totdat er op een gegeven moment een jonge vrouw kwam aanlopen waarvan ik dacht: hmmm… Die ken ik niet. Moet me maar eens voorstellen… Wel mensen, om het verhaal maar in te korten… Die jonge vrouw is alweer 46 jaar mijn echtgenote. Ik zeg wel eens: waar anderen het leven lieten, denk aan de fusillades, daar vond ik het leven. Mooi, toch?!

Goed, beste lezers en lezeressen, genoeg hierover. Ik laat het hierbij. Dank dat u de moeite heeft willen nemen het artikel te willen lezen. Dank aan hen die reageerden. Bovenal wil ik de redactie van De Oud-Hagenaar bedanken. En vooral de heer Ivar Lingen, die het mogelijk maakte bovenstaand artikel te willen plaatsen.

Den Haag, al woon ik tegenwoordig ergens anders, je kunt het niet verlaten!

Aad van Krevelen
ajlvankrevelen@hetnet.nl

Share on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterPin on PinterestPrint this pageEmail this to someone

Reageren

WP-Backgrounds by InoPlugs Web Design and Juwelier Schönmann