Het eeuwig groene Haag

Er wordt de laatste tijd nogal ophef gemaakt over het feit dat jongetjes te weinig ravotten. Naar mijn idee geldt dit ook voor meisjes, maar vooruit. Dit deed me terugdenken aan mijn eigen jeugd, alweer zo’n zeventig jaar geleden. Ik woonde in het Bezuidenhout, dus speelruimte te over. Een groot deel van de wijk lag na de oorlog nog in puin en verder had je het speelterrein tussen de De Sillestraat en de Van Heutszstraat en de ijsbaan met die twee slootjes niet te vergeten. Ook in de straten zelf kon je zonder al te veel gevaar rennen en spelen. Bij ons in de straat stonden slechts twee auto’s geparkeerd. Maar er was nog een terrein waar je hutten kon bouwen en in bomen kon klimmen, ook al mocht je er eigenlijk niet komen: het Haagse Bos.

Het ‘Haagsche Bosch’ werd ook wel de Houte genoemd. Oorspronkelijk strekte dit woud zich uit van ‘s-Gravenzande tot Alkmaar. De Haarlemmerhout was hier ook een onderdeel van. En dan te bedenken dat hier nog maar zo’n 100 hectare van over is in onze stad. Het grootste deel ervan is op een strandwal gelegen en een kleiner deel op veengrond. De duinen langs onze kust zijn zo’n 10.000 jaar geleden ontstaan nadat het ijs dat tijdens de ijstijd aangegroeid was begon te smelten. In de twaalfde eeuw is een groot deel hiervan weggeslagen en twee eeuwen later toen een en ander tot rust kwam zijn de jonge duinen ontstaan. Achter deze duinen is in de loop der tijden moerassig land ontstaan waar planten en bomen groeiden vandaar die veengrond.

Binnenhof
Rond 1200 liet de graaf van Holland aan de rand van dit bos een houten jachthuis bouwen dat als de oorsprong van het huidige Binnenhof gezien kan worden. Omstreeks 1250 is men begonnen met de bouw van een stenen complex en hier was Willem II verantwoordelijk voor. Dit heeft onder andere tot gevolg gehad dat een deel van dat woud behouden is gebleven. Het werd vooral voor de jacht gebruikt onder bescherming van de graaf. Hout was ook in die tijd bruikbaar voor alle mogelijke doeleinden met als gevolg dat talloze bomen gekapt zijn. Vanaf het midden van de veertiende eeuw werd er dan ook een boswachter aangesteld die als taak had: “Het Bosch getrouw te bewaaren, beschutten en beschermen.” Dat dit niet zomaar een baantje was, blijkt uit het feit dat Jacob Cats deze functie heeft uitgevoerd. Toch werd er nog steeds, ook voor het Binnenhof zelf, hout gekapt en turf gestoken, ook door andere inwoners van onze stad. Filips de Goede heeft dan ook vanaf 1419 zijn deel van het bos afgesloten door middel van sloten en toegangspoorten. Bovendien werden er in de loop der jaren honderdduizenden bomen aangeplant. Men sprak dan ook van: “Het eeuwig groene Haag.” Rond 1571 kapten de Spanjaarden duizenden bomen om en vier jaar later besloten de Staten van Holland de grond te gaan verkopen en de resterende bomen ook om te hakken. Hier kwam verzet tegen door de Haagse burgerij en mede hierom werd op 16 april 1576 de Acte van Redemptie door Willem van Oranje ondertekend (redemptie betekent vrijkoop). Dit betekende dat de grond niet verkocht mag worden en dat er geen bomen gekapt mogen worden. Deze Acte geldt – tot op zekere hoogte – nog steeds! Zo heeft de gemeenteraad enkele malen het plaatsen van een gebouw op de Koekamp tegen kunnen houden.

Latere ontwikkelingen
Op 2 september 1645 werd de eerste steen gelegd van de door Pieter Post ontworpen ‘Sael van Orange’ en rond 1734 werd dit Huis ten Bosch uitgebreid en geschikt gemaakt voor permanente bewoning. In 1821 zijn er enkele vijvers in dit bos aangelegd en de storm van 1 oktober 1911 die onlangs in deze krant beschreven is, heeft er danig huisgehouden. In 1920 werd het Haagse Bos doorsneden door de Laan van Nieuw Oost-Indië en in 1976 scheidde de Utrechtsebaan het Haagse Bos en het Malieveld en de Koekamp. De grootste verwoestingen vonden echter tijdens de Tweede Wereldoorlog plaats.

De tankgracht
Omdat de Duitsers een aanval vanaf de zee verwachtten, lieten ze als onderdeel van de Atlantikwall een tankgracht graven waarvan een deel door het Haagse Bos liep. Daarnaast werd om militaire redenen een groot deel van het bos vrijgemaakt van bomen. Hoewel het bos afgesloten was voor publiek (Sperrgebiet) werden er zeker tijdens de hongerwinter de nodige bomen illegaal omgezaagd.

Na de oorlog is er dan ook sprake van een grote kale vlakte. Meer dan 70 procent van de bomen was verdwenen en er liep een forse tankgracht doorheen. Wel is het zo dat de gemeente besloot om meteen na die oorlog een groot aantal nieuwe bomen aan te planten.

Valse herinneringen?
Toen de oorlog afgelopen was, was ik acht jaar en dat wil zeggen dat ik me nog wel het een en ander kan herinneren. Of die herinneringen juist zijn, weet ik niet. Vaak worden herinneringen uit een ver verleden opgebouwd uit verhalen van anderen en foto’s uit die tijd. Ik zie mezelf samen met enkele vriendjes in dat verwoeste bos lopen op zoek naar overblijfselen uit die oorlog. We hadden dan ook een aardige verzameling wapens, hulzen en andere uiterst interessante zaken die kennelijk door de Duitsers achtergelaten waren. Je mocht er niet komen van je ouders, omdat het er gevaarlijk was, maar ja, een knulletje van acht jaar dacht hier anders over. Overigens heb ik die gevonden spullen niet lang in mijn bezit gehad. Mijn vader vond ze onder m’n bed en heeft ze terecht ingeleverd.

Of het waar is dat stadskinderen zich vroeger beter ontwikkelden, omdat ze meer ruimte hadden om te spelen, waag ik te betwijfelen. Daarmee wil ik het belang van bewegen, rennen, stoeien en spelen zeker niet onderschatten. Dat belang is groot binnen het geheel van de ontwikkeling van een kind. Ik denk dat we niet moeten generaliseren. Ook vroeger waren er kinderen die niet mee wilden doen of die buitengesloten werden.

Wanneer ik de ontwikkeling van mijn kleinkinderen in dit opzicht zie, maak ik me geen zorgen. Simon van zeven kan al veel beter voetballen dan zijn opa en als ik Anna van vijf op zo’n klimtoestel zie, hou ik m’n hart vast – zoals dat zo beeldend heet.

Carl Doeke Eisma
carleisma@planet.nl

Share on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterPin on PinterestPrint this pageEmail this to someone

Reageren

WP-Backgrounds by InoPlugs Web Design and Juwelier Schönmann