Romeinen aan de Zuid-Hollandse kust

Niet iedere basisschoolleerling van tegenwoordig zal tijdens de geschiedenisles onderwezen worden over de Cananefaten.

Feit is wel dat deze Germaanse stam, die in de laatste eeuw voor Chr. zuidelijk Holland binnentrok, al weer in 19 na Chr. door de Romeinen onder keizer Augustus werd verdreven. Het zuiden van Holland werd toen onderdeel van de provincie Germania Inferior (“Laag Germanië”). De Romeinse troepen trokken verder op tot de Oude Rijn. Hier kwam in 47 na Chr. de definitieve rijksgrens (limes) te liggen, dwars door Zuid-Holland. Langs de limes werden militaire forten (castella) gebouwd, zoals bij Katwijk (Lugdunum), Valkenburg (Praetorium Agrippinae), Roomburg bij Leiden (Matilo), Alphen aan den Rijn (Albanianae) en Zwammerdam (Nigrum Pullum). Het bestuurlijk centrum vestigden de Romeinen in een ommuurde stad, genaamd Forum Hadriani, op de plaats van het tegenwoordige Voorburg. Forum Hadriani, genoemd naar keizer Hadrianus (76-138), was een stad van beperkte omvang. Er woonden waarschijnlijk niet meer dan enkele duizenden mensen. Wel vertoonde het alle typische kenmerken van een Romeinse stad: een centraal marktplein (forum) met daaromheen tempels, een herberg, rechtbank, badhuis, enz. Ook werden in deze periode verschillende herenboerderijen gebouwd en werd onder generaal Corbulo een kanaal gegraven, dat de mondingen van de Maas en de Rijn met elkaar verbond. Archeologen tasten in het duister over de precieze loop van het kanaal, al zijn o.a. in Leiden, Leidschendam, Voorburg en Rijswijk sporen gevonden.

De laatste jaren is door archeologisch onderzoek steeds meer bekend geworden over de militaire infrastructuur die de Romeinen op de Hollandse en Zeeuwse kust hebben ingericht. Zo bouwden ze op tal van plaatsen kleine ruiterforten en wachttorens, o.a. bij Ockenburgh en ter hoogte van de huidige Scheveningseweg. Ze dienden als een vorm van grenscontrole en kustverdediging tegen aanvallen van piraten en tegen een invasie vanuit Brittannia.

Het is tegen deze achtergrond dat de Haagse schrijver Erick Kila (1954) een boek heeft geschreven, getiteld Verhalen van de Romeinse kust, waarin hij de Romeinse aanwezigheid in onze regio tot leven wekt. De verhalen, die gebaseerd zijn op archeologische ontdekkingen en recent verworven inzichten, zijn niet alleen spannend maar ook historisch verantwoord. De publicatie is tot stand gekomen in samenwerking met de afdeling Archeologie van de gemeente Den Haag. Het spannende decor wordt vooral gevormd door het mythische Brittenburg, het fort Lugdunum Batavorum aan de monding van de Oude Rijn bij Katwijk. De ruïne van het meest westelijke fort van de Romeinse limes moet in de 15e eeuw en ook nog later zichtbaar zijn geweest. Naar alle waarschijnlijkheid is het fort door de zee verzwolgen. De precieze locatie ervan – als het fort al bestaan heeft – is niet bekend, al wordt er rekening mee gehouden dat het fort enkele honderden meters buiten de kust, net ten zuiden van de plaats waar de Oude Rijn in zee stroomt, moet hebben gestaan. Speculaties dus te over, die nog worden versterkt door de beschrijving door de Romeinse geschiedschrijver Suetonius van een curieuze gebeurtenis op het strand bij Katwijk. Volgens Suetonius verklaarde keizer Caligula in 39 na Chr. de oorlog aan Neptunus, de god van de zee. Nu was Caligula even wreed als waanzinnig, dus deze bewering kan heel goed kloppen. De keizer beval zijn soldaten in zee te schieten, terwijl ze na afloop schelpen moesten rapen in hun helmen bij wijze van oorlogsbuit. Als gedenkteken liet de keizer volgens overlevering een hoge vuurtoren bouwen. Vele Katwijkse vissers hebben in de loop van de tijd beweerd dat hun netten vastraakten in de resten van deze toren. Of Brittenburg echt heeft bestaan, blijft de archeologen en historici bezighouden. Voor Erick Kila is het een boeiend decor voor een reeks spannende verhalen over de aanwezigheid van het Romeinse leger langs de Zuid-Hollandse kust. Het boek zal kinderen zeker aanspreken, maar door de historische context ook ouderen.

Het boek sluit aan op de tentoonstelling ‘Romeinse kust’ die nog tot en met 15 oktober 2017 te zien is in Muzee Scheveningen.

Hans Lingen
hrlingen@gmail.com

Erick Kila, Verhalen van de Romeinse kust. Uitgeverij: De Nieuwe Haagsche in samenwerking met de gemeente Den Haag, afdeling Archeologie & Natuur- en Milieueducatie. Prijs: € 15,00.

Share on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterPin on PinterestPrint this pageEmail this to someone

Reageren

WP-Backgrounds by InoPlugs Web Design and Juwelier Schönmann