Chez Eliza in het Hofkwartier

De eigenares van het restaurant Chez Eliza moet een bijzondere vrouw zijn geweest. Ze volgde in ieder geval een opmerkelijke Haagse carrière. Elisabeth Kalma kwam van Friesland naar de hofstad, zoals zoveel van haar leeftijdgenoten op zoek naar een betrekking als dienstbode. Begin jaren dertig kon ze aan de slag bij een grote groep kunstenaars in de Vrije Studio. Zij zaten achter hun schildersezel naar model te schetsen op de bovenverdieping van een chique huis aan het Lange Voorhout 58.

Dat ze voor die plek kozen, was niet zo vreemd. De toonaangevende galerie en kunsthandel Esher Surrey Art Galleries was er gevestigd. Op de parterre kon het publiek zich vergapen aan de doeken van gevestigde kunstenaars. Tussen de studenten zaten nogal wat dames van goede komaf, die tegen betaling werden ingewijd in de beginselen van de schilderkunst. Zij waren gewend op hun wenken bediend te worden, wat de aanstelling van Elisabeth Kalma verklaart. Haar knappe uiterlijk had bovendien als effect dat mannelijke leerlingen aan het werk bleven. Voor alle kunstenaars van de Vrije Studio vormde zij een aanwinst, want ze zorgde voor een goede sfeer.

Met alleen een baantje als dienstbode kwam ze haar tijd niet door. Al snel verzorgde zij de catering voor de kunstenaars-in-de-dop en ontwikkelde zij zich tot een kookvrouw. Met een goede maaltijd na een dag in het atelier wist zij de harten van zowel leerlingen als leraren te veroveren. Ze voelde zich op haar gemak in dit artistieke milieu. Maar al snel begon ze te dromen over een eigen zaak. Die stap durfde ze pas te zetten toen haar leven een nieuwe wending nam. Ze leerde een Italiaanse migrant kennen, Bartolomeo Gei. Hij was opgegroeid in Duitsland, maar toen de crisis uitbrak zocht hij zijn heil in Nederland. De twee traden in het huwelijk en kort daarna, in 1932, openden ze een restaurant op de Hooikade 14. Dankzij haar contacten in de wereld van de kunsten groeide het in korte tijd uit tot een populair eethuisje voor Haagse bohemiens. Zo bleef Elisabeth Kalma de spil vormen van de groep kunstenaars van het Lange Voorhout, die tot de vaste gasten van haar zaak behoorden. Maar ze sleepten ook hun vrienden mee naar het etablissement, dat slechts twee straten verderop lag. Op een rustige plek, waar de gastvrouw en haar echtgenoot voor een mediterrane sfeer zorgden. Met een korffles Chianti op tafel, en in de keuken een mix van Hollands en Italiaans voedsel. Uniek voor die tijd, en een geheide succesformule.

Eliza’s vlucht
Kunstenaars aten niet alleen bij Chez Eliza, ze exposeerden ook hun werk in het restaurantje aan het water. Net zoals bij de bekende bodega De Posthoorn na de oorlog. Ooit schreef een journalist dat er bij Elisabeth Kalma altijd tekeningen en schilderijen aan de witte wanden van het voortreffelijke eethuisje hingen. Hij wist niet goed of ze te koop waren of vooral bedoeld om bezoekers kunstzinnig op te voeden. Het eethuisje zat intussen op een andere plek, namelijk Molenstraat 25 (zie de foto). Vlak naast de koningspoort die naar paleis Noordeinde voert. Misschien wel vanwege zijn jeugd in Duitsland was de Italiaanse echtgenoot van Eliza zich in de loop van de jaren dertig steeds meer gaan identificeren met het fascisme. Dat gedrag beviel zijn vrouw steeds minder en in het jaar voor de oorlog uitbrak, ging zij van hem weg. Het deed niets af aan haar reputatie als kookvrouw, en zij besloot in haar eentje verder te gaan. Ze was wel zo wijs binnen de grenzen van de binnenstad te blijven.

Ze opende een restaurantje met de toepasselijke naam Eliza’s Vlucht. Die had ze ontleend aan de populaire roman De negerhut van Oom Tom, een boek dat voor het eerst de slavernij ter discussie stelde. In haar nieuwe tentje lagen plavuizen op de vloer, met Perzische tapijtjes, en op de witgeschilderde muren waren ludieke boogjes van bakstenen aangebracht. Daartussen hingen de kleurrijke werken van lokale artiesten, die haar de hele oorlog door trouw zouden blijven. Pas in 1944 scheidde zij officieel van haar man, die toen allang uit beeld was verdwenen. Na de bevrijding keerde zij nog tien jaar lang terug naar het populaire restaurant aan de Hooikade. Daarna is zij compleet uit beeld verdwenen.

Wat is er terechtgekomen van Elisabeth Kalma? Het gerucht wil dat in haar eethuisje tijdens de bezetting regelmatig mensen uit de illegaliteit aanschoven. Haar oudhollandse etablissement met zijn bekende artistieke uitstraling bood blijkbaar voldoende anonimiteit. Hier zullen de vaste bezoekers zich veilig genoeg hebben gevoeld om informatie uit te wisselen. Wanneer er eens een nieuwkomer kwam eten, wisten de stamgasten dat ze op hun tellen moesten passen.

Het Haagse verzet
Over de illegaliteit in Den Haag is nog altijd weinig bekend. We weten dat vrouwen er een belangrijke rol in speelden, maar op welke schaal? Er vormden zich spontaan groepjes die zich inzetten om vervolgde medeburgers te redden. Zij wisten meestal niet van elkaars bestaan, dan liepen ze het minste gevaar. Men kwam niet bij elkaar over de vloer, om de kans op verraad te voorkomen. Het zal veiliger zijn geweest om de anonieme ruimte van een eettentje op te zoeken, en elkaar daar te ontmoeten. Er kwamen mannen en vrouwen, van alle leeftijden. Niemand viel echt op. Het maakt wel benieuwd naar de gesprekken die er werden gevoerd in de rokerige ruimte van Eliza’s Vlucht. Hoe wisten mensen van elkaar dat ze te vertrouwen waren? Maakten ze gebruik van tekens? Waren er wel voldoende stadgenoten met genoeg moed om de roep van hun hart te volgen?

Oproep
Er leven vast nog mensen die het eettentje van Elisabeth Kalma hebben gekend. Chez Eliza aan de Hooikade, of Eliza’s Vlucht in de Molenstraat. Wie heeft nog herinneringen aan de eigenaresse, de vrouw die als een vorstin over haar keuken regeerde? Leven er nog mensen met verhalen of foto’s van het interieur van het populaire Haagse restaurantje van weleer? Wat hing er bij haar aan de muur, welke gerechten werden er geserveerd? En welke rol speelde Eliza’s Vlucht tijdens de oorlog voor illegale werkers? Alle informatie is welkom.

Wim Willems
w.h.willems@fgga.leidenuniv.nl

Share on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterPin on PinterestPrint this pageEmail this to someone

Reageren

WP-Backgrounds by InoPlugs Web Design and Juwelier Schönmann