Een saunabad voor de geest

Laat ik vooropstellen dat het onderwerp waar ik het over ga hebben controversieel is. Er waren en er zijn mensen die ervan overtuigd zijn dat het hier om iets uiterst belangrijks gaat en anderen kwamen niet verder dan het belachelijk te maken. De een sprak van ‘het zich geestelijk losmaken van de dagelijkse spanningen’ en de ander van ‘een melange van ochtendgymnastiek, neuspeuteren en slangen bezweren’. Hopelijk heb ik uw nieuwsgierigheid voldoende geprikkeld om verder te lezen.

Arthur Hesselbach is op 17 september 1932 in Eindhoven geboren. Hij had drie broers en een zus. Zijn vader was leraar en journalist. Hij was onder meer correspondent van diverse Nederlandse dagbladen in Rome. Het gezin is in 1946 in Den Haag komen wonen. Ondanks het feit dat Arthur ernstige problemen met zijn gezichtsvermogen had, heeft hij toch de bevoegdheid om tekenles in het onderwijs te kunnen geven, behaald. Hij schreef klankgedichten en in één van die gedichten kwam het woord ‘Xoelapepel’ voor. Hij heeft op diverse adressen in onze stad gewoond waaronder in de Adelheidstraat en hij heeft vier dochters gekregen. Hij is op 7 augustus 2014 in Den Haag overleden.

Xoelapepel
Zoals ik hiervoor al schreef, heeft Arthur in zijn jonge jaren een jaar of tien problemen met zijn gezichtsvermogen gehad. Daarna was de techniek zover gevorderd, dat hij met gebruikmaking van contactlenzen wél kon zien. Op de Dr. Ariënsmulo, Exlostraat 4 tot 6, is hij rond 1965 begonnen met Xoelapepel. In dat jaar werd de vrije zaterdag in het Haagse onderwijs ingevoerd en hij kreeg toestemming van de directie van deze school om de gymzaal op zaterdagmorgen hiervoor te gebruiken. Al experimenterend met diverse materialen en muziekinstrumenten is, wat hij later Xoelapepel is gaan noemen, ontstaan. De tv-documentaire High zonder LSD die op 13 februari 1968 door de NTS werd uitgezonden, heeft hem ook beïnvloed. Hij vond dat er meer mogelijkheden waren om met elkaar te communiceren dan met taal alleen en zo bedacht hij een spel van concentratie, improvisatie en creativiteit. Hij noemde dit Xoelapepel, omdat hij dit een mooi woord vond. Ook las ik dat dit woord uit twee gedeelten bestaat: ‘xoelap’ dat in het Maleis magisch betekent en ‘pepel’ dat het Vlaamse woord voor vlinder is, maar ik krijg de indruk dat dit later bedacht is, ook al past deze verklaring redelijk bij de bedoelingen van Arthur. Zelf stelde hij in een interview dat het hier ook om een vorm van amusement gaat en dat het niet alleen gezien moet worden als een spel met louter artistieke of oosters mystieke pretenties.

Boylestraat
Xoelapepel werd niet alleen in onze stad uitgevoerd. In diverse plaatsen hield hij er lezingen over of ging hij aan de slag met een groepje mensen. Ook in therapeutische kringen keek men met belangstelling naar deze vorm van communicatie en iemand als Simon Vinkenoog geloofde in de helende werking van dit spel. Het is overigens niet zo simpel om aan te geven wat Xoelapepel nu precies inhoudt, maar laat ik een poging wagen. Samen met anderen werd er, soms met behulp van attributen als versierde stokken, trommels en folie, bewogen en gedanst waarbij men elkaar niet aanraakte om op deze manier los te komen van de dagelijkse veelal vaststaande gedragingen, met als doel meer over jezelf en de communicatie met anderen te weten te komen. De gemeente zag er aanvankelijk wel iets in en stelde een enigszins vervallen gymnastiekzaal in de Boylestraat beschikbaar, maar ook in Het Kruispunt in de Herderinnestraat en in het Paard van Troje werd ermee geëxperimenteerd. Arthur zelf was – soms ondersteund door Marjola – de katalysator, niet meer en niet minder. Hij gaf slechts aanwijzingen. Na enig aarzelen durfden de meeste deelnemers zelf initiatieven te nemen.

In een later stadium namen anderen – waaronder Ton Schoorlemmer – dit van hem over, zo heb ik zelf op de volksuniversiteit in Rockanje met een groep jongeren aan deze vorm van communicatie gewerkt. Na enkele jaren werd de belangstelling voor dit ‘saunabad voor de geest’, zoals Xoelapepel in De Waarheid van 16 december 1966 genoemd wordt, minder.

In 2014 werd er – na het overlijden van Arthur – een reünie georganiseerd onder andere om te voorkomen dat zijn gedachtegoed verloren zou gaan. In de oproep hiertoe wordt gesproken van vele tienduizenden deelnemers in de loop der jaren en de meesten van hen zijn er meer ontspannen en blijer van geworden.

Carl Doeke Eisma
carleisma@planet.nl

Share on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterPin on PinterestPrint this pageEmail this to someone

Reageren

WP-Backgrounds by InoPlugs Web Design and Juwelier Schönmann