Haagse jongeman: spion tegen Churchill

Een dezer dagen verscheen van mijn hand een biografie over een Haagse jongeman, geboren in 1914, die in augustus 1940 spion voor de Duitsers werd. Dit onder de titel ‘Spion tegen Churchill’.

Ik las al in 1978 een krantenberichtje, waarin een Engelse schrijver aan de Nederlandse lezers inlichtingen vroeg over hem. Hij wist toen echter alleen dat deze spion de naam Jan Willem ter Braak had en in 1941 dood was gevonden in een schuilkelder in Cambridge.

Die naamsgelijkenis met mij vond ik wel grappig, daarom bleef het in mijn achterhoofd zitten, totdat ik die naam in 2014 weer tegenkwam in een boek over oorlogsspionage. Ter Braak werd daarin een ‘mysteryman’ genoemd, blijkbaar hadden de spionageschrijvers nog steeds niet veel over hem gevonden.

Engelbertus Fukken
Ik ben toen zelf aan een eigen onderzoek begonnen, dat is uitgemond in dit boek. En zo kwam ik er achter dat Ter Braak in werkelijkheid Engelbertus Fukken heette en in 1914 geboren was in Den Haag aan de Van Boetzelaerlaan. Het merkwaardige is dat zijn vader, die toen een zakenman was, een jaar later in Duitsland werd gearresteerd op verdenking van spionage. Daarover schreef hij later een krantenartikel onder de titel ‘Een Haagsche spion’.

Bertus voelde zich van kinds af aan de verschoppeling van het gezin, dat zeven kinderen telde. Een echte eenling was hij in ieder geval. Hij werd lid van de NSB, wilde journalist worden, maar mislukte maatschappelijk volkomen, toen hij in 1935 gelden van zijn werkgever verduisterde.

Zo kwam hij in juli 1940 op het idee om zich bij de Duitsers aan te melden om voor hen te gaan werken. En zo liet hij zich in Den Haag en Noordwijk werven door de Duitse geheime dienst, de Abwehr, en na een korte opleiding in een parachute afwerpen boven Engeland.

Waar hij de vijf maanden daarna verbleef en wat hij deed, staat in het boek beschreven. Het drama was dat zijn geld opraakte en de Duitsers niet Engeland binnenvielen, zoals hem was voorgespiegeld. Zo pleegde hij uiteindelijk zelfmoord in een schuilkelder.

De titel is gekozen, omdat Churchill natuurlijk symbool staat voor de onverzettelijkheid van de Engelsen. En er was vlak na de oorlog een gerucht in Engeland dat Ter Braak een aanslag op Churchill had moeten plegen. Dat zou natuurlijk tamelijk sensationeel zijn. Ik heb dit in het slothoofdstuk van mijn boek zo objectief mogelijk verder onderzocht.

Neeltje van Roon
Een jaar voor zijn uitzending als spion had hij zich verloofd met een meisje uit Noordwijk, Neeltje van Roon. Toen hij uit Noordwijk vertrok, sloot hij nog een levensverzekering voor haar af. Maar hij vertelde haar niets over zijn missie natuurlijk.

Het drama is ook dat na de oorlog nooit iemand heeft geweten hoe het was afgelopen met de spion, behalve Neeltje en haar ouders, die dat eind 1946 te horen kregen van de Engelse geheime dienst. Neeltje heeft ervoor gekozen dit nooit te vertellen aan wie dan ook, omdat de schande voor haar te groot zou zijn geweest. Ze overleed in 1995, sindsdien wist helemaal niemand in Nederland meer over het bestaan van deze spion. Ik heb ook zeven neven en nichten van de spion resp. Neeltje gesproken, ook zij wisten geen van allen ook maar iets over Bertus’ lot.

Mijn boek haalt dus eindelijk hem én zijn verloofde terug uit de mist van de geschiedenis, nog net niet te laat!

De auteur werd in 1952 geboren in Tilburg en woont sinds 1993 in Den Haag. Hij was tot 2013 directielid van VNO-NCW (Malietoren in Den Haag).

Het boek ‘Spion tegen Churchill’ (WalburgPers 2017; 248 p.; 19,95 euro) is te verkrijgen in de boekhandel.

Jan-Willem van den Braak
jwvandenbraak@planet.nl

Share on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterPin on PinterestPrint this pageEmail this to someone

Reageren

WP-Backgrounds by InoPlugs Web Design and Juwelier Schönmann