Valkenboskerk: een juweel van een kerk met rijke historie

De Valkenboskerk is in 1929 gebouwd en is het laatste originele, markante gebouw in de wijk Rustenburg Oostbroek.

Wat betreft de locatie van de kerk was al in 1908 bekend dat op die plaats een openbaar gebouw geplaatst zou worden. Architect Berlage maakte in dat jaar zijn ‘Plan tot Uitbreiding ‘s-Gravenhage’ bekend.

Drie jaar daarvóór, in 1905, maakte stedenbouwkundig/civieltechnisch ingenieur Lindo in zijn plan duidelijk dat de Valkenboslaan met de Valkenboskade samen komen op de Loosduinseweg/Loosduinsekade. Berlage heeft in aansluiting daarop in 1908 dit punt gebruikt om in het verlengde de Zuiderparklaan door te trekken als een duidelijke as. Om dit schakelpunt te markeren was er aan het begin van de wijk Rustenburg Oostbroek een markant openbaar gebouw bedacht. Zie de kaart van het uitbreidingsplan van Berlage 1908. Hierop is te zien hoe er een openbaar gebouw is gepland aan het begin van de Zuiderparklaan, oorspronkelijk nog aan de andere kant van de Zuiderparklaan.

Herinneringen
De locatie en de kerk zelf zijn van grote waarde voor het verleden, maar ook voor de toekomst van de stad Den Haag en haar bewoners. In de Valkenboskerk zijn vele huwelijken gesloten – waaronder die van de architect zelf – en vele kinderen gedoopt. De kerk is ook een sterk vertrouwd stadsbeeld, heeft grote cultuurhistorische erfgoedwaarde en biedt een heel waardevolle ontmoetingsplaats.

Hieronder vindt u het verslag van een excursie op 27 maart 2004 langs de werken van architect B. van Heijningen in en om Den Haag. Het verslag is geschreven in oude stijl door mr. L. van Heijningen (24 mei 1919 – 9 juni 2008), advocaat te Den Haag en ingestuurd door de heer Nico van Heijningen, zoon van de architect van de kerk.

“Spoeden wij ons naar het voormalige Valkenbosch, een oud landgoed – eens koninklijk bezit -, aan de rand waarvan, over de Loosduinse Vaart in 1929/1930 de Valkenboschkerk is verrezen aan de hoek van de Zuiderparklaan.

Als bijeenkomst voor de Gereformeerde gelovigen in deze nieuw aan te leggen stadswijk.

Toen de kerk werd gebouwd, lagen er van af de De La Reyweg alleen nog tuinderijen en boerderijen.

De bebouwing van de Zuiderparklaan lag geheel verloren als een langgerekte wonde in de welige landerijen.

Eens reden wij, in de luid klingelende, schommelende, van rook doortrokken stoomtram van af de Lijnbaan het Westland in. De tram kroop al schuddend langs de bouwplaats waar het kerkgebouw moest verrijzen. Van af een aangemeerde schuit werden met kruiwagens bouwmaterialen over een zacht zwiepende loopplank naar de wal gekruid. Aan de wal stond een man, met gleufhoed en lange regenjas, driftig te gebaren, aanwijzend waarheen de materialen moesten worden gedirigeerd. Het was de architect, vol aandacht voor zijn wordende schepping.

Een hele opgave voor een nog jonge architect. Hij schonk er al zijn aandacht en toewijding aan. Persoonlijk reisde hij het land af om de fraaiste steensoorten, de beste houtsoorten uit te zoeken.

Bij de inwijding – op een zaterdagmiddag – wemelde het van de kerkelijke en wereldlijke autoriteiten.

Het was ook een bijzondere gebeurtenis, een fraai kerkgebouw, zo geheel afwijkend van de, maar al te vaak smakeloze, sleur waarin Gereformeerde kerkgebouwen meestal werden gebouwd. Zij ademden de geest uit: vooral niet opvallen, vooral niets ongewoons.

Hoe geheel anders was dit gebouw. De geestdriftige architect besteeg de kansel en gaf zijn toelichting. De Romaans aandoende zuilengalerij achter het liturgische verhoog, de tegenstelling tussen het frisse rood der vloerbedekking en de zuiver witte zuilengalerij er achter. Het door bijzondere ramen gezeefde licht zweefde door de hoge ruimte.

Hoog boven in de zoldering straalde een veelkleurige nokbalk, beschilderd door de bekwame huisschilder Van der Veer.

Deze liep trost als een pauw, met bijzondere kunstenaarsdas en frivole kuif rond en vertelde hoe moeilijk de uitvoering van de veeleisende instructies van de architect was geweest doch het resultaat was prachtig.

De kansel was zeer bijzonder, buitengewoon onhollands – bekleed met mozaïekwerk. Daartoe waren speciaal uit Italië bekwame mozaïekwerkers ontboden om deze inlegkunde uit te voeren. De architect mocht de voldoening smaken dit alles te vertellen. Hij bereisde Italië, onwetend van de vererende opdracht welke de kerkenraad, na rijp beraad, behaagd had hem te verlenen.

Nog groter voldoening was dat zijn huwelijk met Nicolette Cornilie Mulder in 1934 in dit gebouw kon worden ingezegend, in aanwezigheid zijner hoog-bejaarde ouders en schoonouders en zijn zuster die voor het eerst sedert 1904 van uit Zuid-Afrika, met haar man Jan Lambooy, haar familieleden thuis had bezocht.

Het exterieur toont de invloed van zijn Delftse leermeester Granpré Molière, met de architect Van Heijningen vol liefde voor ambachtelijk werk en de vroeg-Christelijke bouwstijl. Getemperd door Protestantse nuchterheid.

Van af 1952 werd het kruis op de toren des avonds verlicht, een heenwijzing naar aards lijden en bovenaardse heerlijkheid.

Nog steeds is het gebouw een sieraad dat de omgeving opheft.”

Huidige status van het proces
Nadat op 15 december 2013 de Valkenboskerk aan de eredienst werd onttrokken, heeft de eigenaar, de Protestante Gemeente ‘s-Gravenhage (PGG), tevergeefs gezocht naar een alternatieve geloofsgemeenschap en herbestemmingspartij. Toen bleek dat dit niet lukte, heeft de PGG in 2016 een contract onder voorwaarden ondertekend met projectontwikkelaar Bébouw Midreth voor het realiseren van een appartementencomplex waarvoor de kerk gesloopt dient te worden.

Dat de gemeente spreekt van een – nog immer onbevestigde – termijn van twee keer twee jaar, dus tot 15 december 2017, voor het vinden van een alternatieve herbestemming, is door de eigenaar niet in acht genomen.

Op 4 oktober 2016 vond een informatiebijeenkomst voor omwonenden plaats waarin het appartementencomplex werd gepresenteerd door de ontwikkelaar. Sinds die avond doet het actiecomité Valkenbos Blijft met hulp van allerlei organisaties en de stem van andere omwonenden, verwoede pogingen om de Valkenboskerk te behouden.

Actiecomité Valkenbos Blijft
valkenbosblijft@gmail.com

Share on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterPin on PinterestPrint this pageEmail this to someone

Reageren

WP-Backgrounds by InoPlugs Web Design and Juwelier Schönmann