Links en rechts is ook al niet meer wat het was

Tijdens de afgelopen verkiezingen werd duidelijk dat de politieke begrippen links en rechts behoorlijk aan het vervagen zijn. Maar ook op ander terrein verliest links en rechts aan betekenis.

Van alle pasgeboren baby’s is 75 procent rechtshandig. Van de overige 25 procent blijkt tijdens hun eerste drie levensjaren of ze rechts- dan wel linkshandig zullen zijn. Uiteindelijk is 85 procent rechts- en 15 procent linkshandig.

Als je links was kreeg je het vroeger behoorlijk voor je kiezen. Want dan was er iets mis je je. Dan werd je door de meester of de juf gedwongen om toch met je rechterhand te schrijven. Ongelooflijk! Wat een dictatuur! Pas rond 1950 mocht iedereen schrijven met de hand die hij zelf wilde.

In de etiquette speelden links en rechts nog niet zo heel lang geleden ook een belangrijke rol. Zo luisterde het vrij nauw of je links of rechts van een dame moest lopen. Van mijn dansles bij meneer en mevrouw Poptie aan het eind van de jaren vijftig staat me nog goed bij dat ik na het dansen het meisje aan mijn rechterzijde naar haar plaats moest begeleiden. En dat deed ik dan natuurlijk.

Het wandelen met een dame op een trottoir was wat dat betreft trouwens ook aan regels gebonden. En die spraken elkaar nogal eens tegen.

Zo luidde regel 1 bijvoorbeeld: Als man diende je je te allen tijde aan de kant van het verkeer te begeven om de dame te beschermen tegen opspattend water.

Maar regel 2 schreef iets anders voor: De dame in kwestie moest in winkelstraten altijd aan de kant van de etalages te lopen opdat ze die goed kon bekijken.

Alsof het niet ingewikkeld genoeg was wierp regel 3 nieuw licht op de kwestie. Want de manier waarop de kleding zich sloot bleek ook nog eens richtinggevend te zijn voor de plaats waar de man moest lopen. Kleding sluit bij mannen namelijk van links naar rechts. En bij vrouwen van rechts naar links. En als mannen links van een dame lopen is de kans niet denkbeeldig, dat de blik van de man per abuis wel eens afdwaalt naar rechts en derhalve wellicht stuit op een niet geheel correct gesloten blouse, vest of jas. Met als gevolg een al dan niet bedoeld zicht op onderkleding of zelfs dááronder. En zulks moest natuurlijk te allen tijde worden voorkomen. Vandaar dat mannen zich rechts van de dame dienden te bevinden. Ongeacht het opspattende water van het langsrijdend verkeer dus.

Regel 4 maakte er helemaal een rommeltje van: De deskundige op dit gebied bij uitstek -Mevrouw Groskamp te Have- zegt in haar boek ‘Hoe hoort het eigenlijk?’: Een vrouw behoort rechts van de man te lopen. Tenzij ze met die man is getrouwd. Dat moet ze juist links van hem zijn.

Ja, hallo. Links. Rechts. Links. Rechts. Het wordt zo wel heel erg ingewikkeld. Wat een wonder dat tegenwoordig niemand meer weet hoe het moet.

Mannen bij mannen
De ellende begon al vroeg. Een zekere Cyril van Jeruzalem schreef in vierde eeuw na Christus: ‘Laat er scheiding in de kerk zijn. Mannen bij mannen en vrouwen bij vrouwen. En zelfs als er plaatsen in de buurt van elkaar gereserveerd zijn, laat dan de passie aan de kant worden gezet. Laat dus groepen jonge vrouwen in de kerk bijeen zitten. Zachtjes zingende of lezende. Zodat alleen hun lippen bewegen maar een ander geen geluid opvangt. Want ik verdraag het niet dat een vrouw in de kerk spreekt. En laten getrouwde vrouwen dit voorbeeld vooral navolgen’. Kijk. Met mannen als die Cyril is de ellende dus begonnen.

In de kerk zaten de vrouwen dus vooral links. Want links stond (staat) ook het beeld van de heilige maagd. Rechts in de kerk stond meestal een afbeelding van een mannelijke patroonheilige.

Als we elkaar een hand geven, doen we dat altijd met de rechterhand. Het is namelijk niet smakelijk om iemand een hand te geven waarmee we zojuist de billen hebben afgeveegd. Onsmakelijke taken, zoals billen afvegen of het afschermen van geproest en gehoest zijn namelijk gereserveerd voor onze linkerhand.

De rechterhand gold daarom als ‘rein’. Terwijl links ‘onrein’ was. Ook in de filosofie gold eeuwenlang dat rechts ‘goed’ was en links ‘slecht’. Misschien hebben we daar de oorzaak wel te pakken van het feit, dat kinderen vroeger rechts moesten schrijven, ook al waren ze links.

In het lichaam stroomt het bloed van de linkerhartkamer naar de rechterhartkamer. Dat was indertijd een reden voor de ontwerpers van Vrije Scholen om twee buitendeuren in de schoolgebouwen te maken: eentje links, daar moesten de leerlingen door naar binnen. En eentje rechts, daar moesten ze weer door naar buiten. Want volgens de Oostenrijkse esotericus Rudolf Steiner, de grondlegger van de antroposofische Vrije Scholen had alles met alles te maken en kon er niet genoeg de nadruk worden gelegd op de samenhang der dingen.

Assemblée nationale
In 1789 zat in de Franse Assemblée nationale de adel links van de koning en de geestelijkheid rechts. Zou het ‘progressieve links en het ‘behoudende’ rechts daar soms vandaan komen? De gewone burgerij zat trouwens toen ook al gewoon door elkaar heen links en rechts achter in de zaal.

Samen naar links of samen naar rechts schijnt trouwens nog steeds niet te lukken. Vraag maar aan Jesse Klaver.Het begon al toen Abraham en Lot over het land liepen. Links bevonden zich de vruchtbare vlakten van de Jordaan en rechts de kale, schrale bergen. ‘Lot’, sprak Abraham, ‘is niet het ganse land voor uw aangezicht? Kies jij maar eerst. Ga jij naar links dan ga ik naar rechts. En als jij zegt: ‘ik ga naar rechts, dan ga ìk naar links’. En zo gingen ze uiteen: Lot naar rechts en Abraham naar links. Waarom eigenlijk niet allebei naar rechts? Of naar links?

En zo heb ik ook nog steeds geen bevredigend antwoord op mijn vraag in de vorige aflevering van de Kleine Nostalgie, waarom sommige kinderen de scheiding in hun haar vroeger links hebben en anderen rechts. Het zou, volgens een reactie van de ene lezer met de plaats van de kruin te maken hebben. Een ander mailt weer, dat alle linkshandigen een scheiding rechts hebben en alle rechtshandigen een scheiding links.

Links of rechts. Het is òf de ene kant òf de andere. Een gulden middenweg blijkt zelden mogelijk.

Of weet u een weg naar het juiste midden? Mail het naar julius.pasgeld@deoud-hagenaar.email.

Share on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterPin on PinterestPrint this pageEmail this to someone

Reageren

WP-Backgrounds by InoPlugs Web Design and Juwelier Schönmann