Scheveningen kreeg geen Wagnertheater

In 1910 werd door een aantal Nederlandse vrienden van de beroemde operacomponist Richard Wagner een poging ondernomen geld in te zamelen voor de bouw van een Wagnertheater in of bij Den Haag. Daarin zouden uitsluitend werken van deze componist worden opgevoerd.

Men hoefde dan niet de lange reis naar het Beierse Bayreuth te ondernemen, waar immers het nog steeds bestaande Wagnertheater het centrum vormt van de Wagnerverering. Maar de reis naar Beieren was ver en duur. Bovendien moest je jaren van tevoren (dure) plaatsen bestellen, een hotel bespreken, etc. Tristan und Isolde, Parsifal en de Ring des Nibelungen moesten ook in ons eigen land opgevoerd kunnen worden, in een speciaal Wagnertheater. Liefst gevestigd in Scheveningen, waar ’s zomers ook de concerten in de Kurzaal een groot internationaal publiek trokken. Men dacht dat er genoeg publiek was om in het nieuwe theater het gehele jaar door Wagnerliefhebbers te trekken.

Berlage
De architect Hendrik Petrus Berlage (1856-1934) werd gevraagd een bouwtekening te maken. Zijn monumentale stijl van bouwen achtte men zeer geschikt voor een eigentijds theater, waarin de opera’s goed tot hun recht zouden kunnen komen.

Zijn nooit gerealiseerde ontwerp voor het Vredespaleis (1907) wees al in die richting. Berlage werd geboren in Amsterdam en wijdde zich meer dan vijftig jaar aan de architectuur. Denk aan zijn beroemde Beursgebouw in Amsterdam. Vanaf 1914 woonde hij in Den Haag, in zijn zelf ontworpen villa aan de Violenweg 14. Zijn stijl was een reactie op de modieuze, overdadige Art Nouveau. Hij streefde naar soberheid, rechte lijnen en monumentaliteit.

Westbroekpark
Helaas is het Wagnertheater, dat ‘de wijding moest afstralen, die overeen stemt met de geest der muziek’, er nooit gekomen, zodat de geplande 34 Wagnervoorstellingen per seizoen hier nooit zijn opgevoerd. Wel zijn er bouwschetsen bewaard gebleven. Er waren trouwens wel meer ontwerpen van Berlage die niet verwezenlijkt werden in Den Haag. Zo ontwierp hij een tentoonstellingsgebouw voor het Westbroekpark en een schouwburg en een koninklijk paleis aan de Raamweg. Zijn plannen voor het te bouwen Vredespaleis werden in 1907 terzijde geschoven.

Groot Hertoginnelaan
Wel gebouwd zijn onder andere het eerste gebouw van de Nederlanden van 1845 aan de Driehoekjes (1895) en het tweede aan de Groenhovenstraat (1926). Verder onder andere de First Church of Christian Science (1925) op de hoek van de Andries Bickerweg en de Groot Hertoginnelaan. Dan de brandweerkazerne te Scheveningen (1906) en de kiosk op het Buitenhof (1925).

Hij maakte ook ontwerpen voor pleinen en straten, die niet allemaal zijn gerealiseerd. Wel de doorbraak van de Vijverdam in 1924/25.

Zelf woon ik in een straat bij het Rosarium aan het Jozef Israëlsplein, dat een onderdeel vormt van een door Berlage ontworpen stadsdeel.

Tenslotte zijn laatste grote bouwwerk: het Gemeentemuseum. Daarvan mocht hij de oplevering niet meer meemaken, omdat hij in 1934 stierf, een jaar voor de opening van dit onlangs in zijn oorspronkelijke staat herstelde gebouw. Maar wel met een overkapping van de grote binnenplaats, wat ik zelf erg jammer vind.

Ik zat daar graag na het vermoeiende museumbezoek in het zonnetje een ijsje te eten…

Scheveningen kreeg weliswaar geen Wagnertheater, maar wel een plek, waar opera’s en later musicals werden gespeeld: het Circustheater. Met een ruimere programmering dan alleen werken van één componist…

Barend Jan Donker
lindenf@planet.nl

Share on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterPin on PinterestPrint this pageEmail this to someone

Reageren

WP-Backgrounds by InoPlugs Web Design and Juwelier Schönmann