Gemeentelijk schatbewaarder

Het volgende artikel is overgenomen uit Den Haag en Wij, maart 1960, een uitgave van de gemeente ‘s-Gravenhage voor haar personeel.

Toen dr. H.P. Berlage in de dertiger jaren de laatste hand legde aan de bouwtekeningen van het Gemeentemuseum, was er in Den Haag een conciërge in het Panorama Mesdag aan de Zeestraat die niet kon weten, dat hij over enige tijd enkele vakjes van die tekeningen als dienstwoning toegewezen zou krijgen.

Berlage heeft de voltooiing van zijn schepping niet mogen beleven: hij stierf in 1934. Het museum kwam in 1935 gereed. Moderne schilderijen, tot dat moment ondergebracht in het Panorama Mesdag, verhuisden naar de nieuwe tempel der kunst aan de Stadhouderslaan. En conciërge N. Maasland verhuisde mee. De thans 64-jarige hoofdopzichter-conciërge heeft in 1935 de afwerking en inrichting van het museum van nabij meegemaakt. Zijn woning was eerder klaar dan het museum-interieur: van het eerste ogenblik af moest hij een wakend oog laten gaan over de kunstschatten die uit de Zeestraat arriveerden en van de Korte Vijverberg 7 kwamen (het museum was tot dusver gehuisvest in het tegenwoordige Rijksbureau voor Kunsthistorische Documentatie). Geen wonder, dat de heer Maasland ieder stopcontact, iedere schakelaar, iedere buis van waterleiding en elektriciteit bijkans blindelings kan vinden. In een gebouw, dat voor miljoenen aan kunstschatten bezit, is grondige kennis van deze zaken een vereiste: wanneer ongelukken dreigen moet snel een aantal maatregelen genomen worden, die het gevaar van verloren raken of beschadiging van de onvervangbare kostbaarheden tot een minimum beperken.

In augustus vorig jaar (1959, red.) vierde Maasland zijn jubileum: hij was toen veertig jaar in dienst der gemeente ‘s-Gravenhage. Voor hem en ook voor zijn vrouw is dit een onvergetelijke dag geweest. In zijn tijd bij het Haags Gemeentemuseum heeft deze conciërge vier directeuren zien komen en gaan, dr. H.E. van Gelder, dr. G. Knuttel Wzn., D.J. Balfoort en mevrouw J.V.C. Bakker-Hefting. ,,Hij heeft vier directeuren versleten”, schreven de kranten. Dat alle oud-directeuren op die jubileumdag aanwezig waren bewijst wel dat het ,,verslijten” over en weer in goede harmonie is verlopen.

Het wel en wee van het museum heeft de heer Maasland allemaal meegemaakt. Het ,,wel” zijn de vele geslaagde tentoonstellingen in de loop der jaren en vooral ook de succesvolle (maar moeizame) herrijzing van het museum na de bevrijding in 1945. Het ,,wee” was de bezettingstijd.

,,In 1941 begon het al vervelend te worden”, vertelt hij. ,,Toen gebeurde het, dat er op een groot aantal moderne schilderijen papiertjes waren geplakt waarop stond: Ontaarde Kunst. Ik heb toen in overleg met de directeur direct alle uitgangen laten sluiten. Dat gebeurt automatisch, moet u weten. De politie werd er bij gehaald, die alle bezoekers fouilleerde. De Kultur-boosdoeners bleven echter onvindbaar.

Ook heeft de toenmalige directeur, de heer Knuttel, eens opdracht gegeven om alle stoppen van het elektrisch licht uit de contactdozen te verwijderen en te verbergen. De NSB’ers wilden op dat moment een tentoonstelling inrichten van ,,Eeuwig levende tekens” of iets dergelijks. Groot was hun consternatie toen het licht uitviel. Ze wisten natuurlijk toch wel hun zin te krijgen, maar wij hadden de voldoening hen het leven zuur gemaakt te hebben. Veertien dagen later bracht de SD de directeur naar het concentratiekamp in St. Michielsgestel.

Daarna kwam het museum in het z.g. Sperrgebiet te liggen. Huizen en een kerk vlak tegenover ons gingen tegen de grond. Wij vreesden het ergste voor het museum, maar gelukkig mocht het blijven staan. Wel kregen wij in oktober 1942 plotseling opdracht om het binnen één maand te ontruimen. Dag en nacht hebben wij gezwoegd om alles in te pakken en over te brengen naar veiliger plaatsen. Het kunstbezit ging naar het paleis Noordeinde, het paleis aan het Lange Voorhout en het kasteel Linschoten onder Woerden. In dat laatste kasteel hebben mijn vrouw en ik twee jaren over de schilderijen gewaakt. Af en toe kwamen de Duitsers ernaar kijken. Het liep steeds goed af. Soms cirkelden Engelse vliegtuigen boven het kasteel, terwijl in de bossen rondom legerauto’s met munitie stonden…”

,,In mei 1945″, herinnert Maasland zich, ,,bood het museum een trieste aanblik. Het starten van de V2 in de onmiddellijke nabijheid had alle ruiten eruit geblazen. In de zalen en in de kelders dreven in een halve meter water meubels en tapijten rond; inboedels van hotels in Scheveningen en van op transport gestelde landgenoten. Hout van lambriseringen en vloeren was gesloopt en opgebrand. Rubber vloerbedekking afgescheurd om er schoenzolen van te maken. Toen begon het herstel. In het Westland vonden wij een partij glas van broeikassen, weliswaar van slechte kwaliteit, maar toch bruikbaar. Met dit glas en met ijzeren golfplaten hebben wij alles provisorisch gedicht. Daarna konden wij de chaos binnen aanpakken.”

Dit is alweer vijftien jaar geleden. Het Haags Gemeentemuseum is sinds lang weer een uiterst verzorgde schatkamer van kunst en cultuur, die jaarlijks duizenden bezoekers uit binnen- en buitenland trekt. Door zijn collectie schilderijen, muziekinstrumenten, beeldhouwwerken, glas, porselein, aardewerk en andere kunstnijverheidsproducten, door zijn steeds wisselende tentoonstellingen van kunstwerken uit alle hoeken der wereld.

De heer Maasland begint ’s morgens om zeven uur met het invullen van de werkstaten van de twee dozijn zaalwachters, die onder zijn toezicht werken. Als deze mensen om negen uur arriveren, moeten zij precies weten hoe het dagschema luidt, waar zij de wacht moeten houden, wat zij vóór die wacht begint moeten schoonmaken en onderhouden. Driemaal per dag tellen zij de kunstvoorwerpen in hun rayon en verantwoorden die op de staten. De hoofdopzichter-conciërge heeft ook het toezicht op een speciale werkploeg van vier tot zes man, die is belast met de uitvoering van ,,klusjes”. Die zijn er elke dag in de honderd vertrekken van het museum. Deze ploeg komt ook in het geweer wanneer er een nieuwe tentoonstelling arriveert: assistentie en toezicht bij het transport, uitpakken, nazien op gebreken (ter vaststelling van reeds aanwezige schade, waarvoor het Haags Gemeentemuseum later aansprakelijk gesteld zou kunnen worden), catalogiseren, emballage opbergen, vervoer naar de zalen, opstelling, verlichtingsapparatuur aanbrengen, vitrines maken en neerzetten, schilderen, stofferen, enz. Na de expositie dezelfde serie werkzaamheden, maar dan in omgekeerde volgorde. Het opbouwen en afbreken van een grote tentoonstelling is een karwei, waar de complete staf van het museum aan meewerkt. 23 augustus 1959 was de laatste dag van de expositie ,,Dertig Eeuwen Mexicaanse Kunst”, die op 22 september open moest gaan in Berlijn. Wie de kolossale stukken van deze kostbare tentoonstelling gezien heeft, kan zich voorstellen dat het overbrengen van een dergelijke collectie een zaak van ,,gewicht” is.

,,Het is onze trots, dat wij nooit klachten krijgen over onze transporten en meer dan eens dankbetuigingen”, aldus de heer Maasland. Hij heeft dit vak onder de knie gekregen sinds hij in het Panorama Mesdag werkte. Van beroemde restaurateurs en kunstkenners heeft hij geleerd welke speciale problemen er opdoemen bij de verzending van kunstwerken. Het gaat om grote bedragen, en wat nog belangrijker is, om onvervangbare kunstwerken.

Dit besef leeft sterk bij het personeel van het Haags Gemeentemuseum, dat vorig jaar na een wolkbreuk boven de stad samen met brandweermannen een weekeinde in de weer is geweest om schilderijen uit een ondergelopen kelder in veiligheid te brengen. De afvoerputten hadden de stromen water niet kunnen verwerken. ,,Iedereen hielp mee”, zegt Maasland, ,,ook de baas zelf. Ik had nog rubberlaarzen aan, maar mijnheer Wijsenbeek liep zo maar op zijn sokken door het water.”

,,Mijn werk raakt ergens de kunst”, vervolgt hij. ,,Je raakt er ongemerkt door beïnvloed, want ik heb zelf ook nog wat geschilderd, niet echt, het was kopieerwerk, maar ik had er plezier in.”

img_20160530_00012

In de huiskamer en in de gang van zijn woning staan verscheidene kunstvoorwerpen. ,,Geschenken van kunstenaars”, zegt hij. In de woonkamer hangt een schilderij van mevrouw Mesdag-van Houten, een geschenk van de familie Mesdag als dank voor het werk dat de heer Maasland in het Panorama heeft gedaan.

Mevrouw Maasland vult het verhaal van haar man aan: ,,Het is hier prettig wonen, veel vrienden en kennissen benijden ons dit mooie huis. Het ligt zo rustig midden in de tuin en bij de vijvers. En toch gezellig, want in het museum is altijd wat te doen, ook ’s avonds: congressen, vergaderingen, voorstellingen van het Haags Cultureel Centrum of het Filmmuseum, lezingen van ,,The Country we live in”. De ontvangst van het Britse koningspaar twee jaar terug bracht ook veel drukte mee. Mijn man heeft de laatste jaren gelukkig niet zoveel avondwerk meer, maar hij moet overdag natuurlijk zorgen dat voor de avond alles in de besproken zalen klaar staat en dat hulp aanwezig is.”

,,Maar bij grote tentoonstellingen moet er ’s avonds ook aangepakt worden”, verbetert haar man. Volgend jaar gaat hij met pensioen. Dan kan hij zich aan zijn liefhebberij wijden: sportvissen.

,,Wij hebben hier een mooie tijd gehad”, zegt de heer Maasland. De manier waarop hij dit zegt bewijst, dat hij zich innerlijk op het afscheid heeft voorbereid.

Zes jaar tentoonstellingen in het Haags Gemeentemuseum

1954

Uit het land van de Bijbel (19295)

Bronzen uit Loerisen (11278)

Grafiek van Picasso (14995)

1955

Het Geheim der Etrusken (93648)

Piet Mondriaan (14717)

Sport en Spel in de Oudheid (11402)

1956

50 Jaar Moderne Kunst in de U.S.A. (10194)

Paul Cézanne (38945)

l’ Italia Splendida (13202)

1957

Odilon Redon (6921)

Collectie Guggenheim (15324)

Collectie Moltzau (10402)

1958

Toen Elizabeth regeerde (23647)

Le Corbusier (17263)

Kokoschka (16073)

Japanse Kunst (36363)

1959

Isaac Israëls (6986)

30 Eeuwen Mexicaanse Kunst (35033)

World Press Photo 1959 (11434)

Van Friezen, Franken en Saksen (10474)

Twintig exposities trokken dus totaal 417.596 bezoekers.

Share on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterPin on PinterestPrint this pageEmail this to someone

Reageren

WP-Backgrounds by InoPlugs Web Design and Juwelier Schönmann