Hofje van Nieuwkoop was bijna gesloopt

Om de twee jaar wordt er een beeldententoonstelling gehouden in het monumentale Hofje van Nieuwkoop. Het gebeurt in 2016 voor de derde keer in samenwerking met de Haagse kunstenaarsvereniging Pulchri Studio.

Na een voorzichtige start in 2012, die door kunstenares Marijke Gémessy op haar schouders werd genomen, moest worden afgewacht of bezoekers de weg konden vinden naar de beschutte hof in de oksel van het HMC, nog steeds aangeduid als Ziekenhuis Westeinde. Een bezoeker: “Ik zag altijd die imposante poort aan de Prinsegracht, maar wat er achter ligt wist ik niet. Best een beetje geheimzinnig. De toegang naar de hof is ook wat afstandelijk in de strenge Warmoezierstraat. Gezien vanaf de Prinsegracht zie je rechts de muur met de raampjes van het Hofje van Nieuwkoop, links de bijgebouwen van het ziekenhuis. Het hofje staat er al vanaf het midden van de zeventiende eeuw, het ziekenhuis slechts tientallen jaren. Je rijdt niet zo makkelijk dit straatje in met de auto, omdat je aan het eind niet verder kunt, daar is de slagboom van het ziekenhuis. Je kunt beter de hof benaderen van de kant van het ziekenhuis aan het Westeinde, daar kan je eventueel ook makkelijk parkeren.”

De Regentenkamer.
De Regentenkamer.

Aan de kant van de hof aan het Westeinde, steekt de Regentenkamer boven de bebouwing van de hof uit, een statig klassiek gebouw met arcaden en een mooi koepeltje op het dak, dat ’s avonds fraai wordt aangelicht. Dit gebouw is in feite het begin van de hof geweest. Het was eigendom van de rijke Hagenaar Johan de Bruijn van Buijtenwech, heer van Nieuwkoop, Noorden en Assendelft. Hij bezat grote stukken land in wat nu het groene hart van Zuid-Holland heet. De Regentenkamer was in het jaar van zijn overlijden in 1657 geen regentenkamer, het gebouw fungeerde als een zogenaamd speelhuis, een buitenhuis met tuin aan de onbebouwde rand van Den Haag, te midden van weilanden en warmoezierstuinen waar het goed vertoeven en spelen was. Na zijn dood laten Johan de Bruijn van Buijtenwech en zijn vrouw hun vermogen na voor de bouw van een hof voor arme en behoeftige vrouwen. Heel bijzonder voor die tijd is dat vrouwen zowel protestant als katholiek mochten zijn. De bouw heeft echter nog heel wat voeten in de aarde gehad; kinderen hadden de erflaters niet en de zijdelingse families probeerden de bouw te voorkomen opdat zij konden delen in het vermogen. Het testament was echter goed dichtgetimmerd en het inmiddels gevormde stichtingsbestuur gaf opdracht aan Pieter Post een hofje te ontwerpen.

Post keek niet op een gulden
Nu was Pieter Post (1608-1669) niet de eerste de beste architect. Hij werd in 1645 de hofarchitect van stadhouder Frederik Hendrik en Amalia van Solms. Hij kan worden gezien als een belangrijk vertegenwoordiger van het Hollands classicisme. Hij assisteerde toparchitect Jacob van Campen bij de bouw van het Mauritshuis, en bouwde zelf vele bekende gebouwen in Nederland. Hij was gewend om in het groot te denken en zette ook niet zomaar een simpel hofje op papier. Het zal een hele schok geweest zijn voor de opdrachtgever toen de tekeningen werden gepresenteerd; dit was niet zomaar een hofje maar een imposante hof met paleisachtige allure, inclusief een classisistische binnentuin met moestuintjes en bleekvelden. De Bruijn van Buijtenwech had echter genoeg geld achtergelaten om de realisatie mogelijk te maken, dacht men. Er werd dan wel een grootse hof gebouwd, maar de schatkist toonde de bodem sneller dan verwacht. Bij een charitatieve hof is het de bedoeling dat de arme vrouwen geen huur hoefden te betalen, dat ging de eerste jaren nog wel, maar in 1672, het rampjaar voor de jonge republiek, werden de regenten van de hof genoodzaakt om een kleine huur te heffen. De regenten kwamen en gingen in de eeuwen, het is nog steeds zo dat er een regent komt uit de nazaten van de familie De Bruijn van Buijtenwech. Vandaag de dag is dat Cyriel Berger, een charmante vrouw van in de dertig die in niks lijkt op de strenge portretten die we van regentessen kennen.

In 1812 wil de Franse bezetter van de hof een militair hospitaal maken met duizend bedden. Dat ging niet door, het hofje blijft bewoond door arme gezinnen, het verhaal gaat dat er wel tien kinderen in één huisje woonden. De kunstenaarsvereniging Pulchi Studio huurt de regentenkamer van 1861 tot 1897 om die als tekenzaal te gebruiken. Zeer braaf allemaal. In de Parijse tekenzalen werd naar naaktmodellen getekend, dat was bij Pulchri taboe. Een uitspatting van de eerste orde was de kegelbaan die in de tuin werd aangelegd. Daar konden de wilde schilders tekeergaan… Pas in 1911 komt er midden in de hof een privaat met twaalf toiletten, voordien moesten de poeptonnetjes worden geleegd in de strontkar die op gezette tijden langskwam. Na de oorlog in 1945 zag de hof er verpauperd uit, men wilde hem eigenlijk wel afbreken, ook al omdat het naastgelegen ziekenhuis Johannes de Deo aan het Westeinde in de toekomst meer ruimte nodig had. Zover is het niet gekomen, van 1970 tot 1983 kwam een grootscheepse restauratie op gang. Het basisontwerp van Pieter Post werd nauwlettend gevolgd, met dien verstande dat de poort aan de Prinsegracht niet langer als toegangspoort werd gebruikt, in de Warmoezierstraat werd een nieuwe poort gemaakt. De restauratie was nog maar pas voor een deel klaar of krakers namen in 1979 en aantal gerestaureerde huisjes in gebruik. In 1981 vertrekken zij weer en was de hof klaar voor gewone bewoning, dat wil zeggen dat de 62 huisjes konden worden betrokken door mannen en vrouwen, jong en oud. In feite is de hof thans een kleinschalige wooncorporatie in de vrije sector. 56 Huisjes zijn ingericht als eenpersoontjes, zes huizen voor twee personen.

Er is altijd onderhoud te doen aan een monument. Wanneer een huisje wordt verlaten door een bewoner – vrijgezellen gaan eruit om zich elders te vestigen met partner – wordt een huisje aangepast aan de nieuwe tijd. Dat betekent onder andere dat de badkamer wordt vernieuwd. Het Hofje van Nieuwkoop is een oase van rust in de Haagse binnenstad. Dat vergt ook saamhorigheid van de bewoners, je moet van de hof houden om er te wonen. De woningen zijn niet groot, maar je krijgt er ook wat voor terug. De tuin die tijdens de restauratie eveneens in oude staat werd teruggebracht, wordt voortreffelijk bijgehouden door deskundige hoveniers. De bloeiende rozenperken zijn elke keer weer een verrassing. Het houtwerk, de deuren en luiken worden regelmatig geschilderd. Nu is er een weer een restauratieproject aan de gang voor de buitenzijde van de regentenkamer, terwijl de schoorstenen volgend jaar worden vernieuwd. Zo heeft de hof de uitstraling van een statige dame uit vervlogen tijden. En als er sneeuw ligt is er een extra hoog Anton Pieck-gehalte. De toegang van de hof is de grote poort aan de Warmoezierstraat. Die gaat ’s nachts op slot. Tijdens de beeldententoonstelling in hof is eenieder vrij een kijkje te komen nemen, dan wordt een goed bewaard geheim in de Haagse binnenstad een beetje van iedereen. De moderne beelden staan in de lange binnentuin opgesteld, op zo’n manier dat bezoekers niet pal langs de huisjes hoeven te lopen. Op privacy is men in de hof zeer gesteld.

Vrolijke beelden van Aris de Bakker.
Vrolijke beelden van Aris de Bakker.

Gedurende zes weken is de hof extra attractief; meer dan twintig beelden van kunstenaars van Pulchri Studio zijn opgesteld op de grasveldjes en in de tuintjes. De tentoonstelling geeft een goed beeld van de hedendaagse beeldhouwkunst. Het zijn dan ook niet de minste kunstenaars die hun werk tonen: Aris de Bakker, Riëlle Beekmans, Jos van den Berg, Conny Brinkers, Marijke Gemessy Suzanna Hamelink, Theo ten Have, Phil van de Klundert, Kim Kroes, André van Lier, Marian Meerbeek, Louis Nienhuis, Tineke Nusink, Leon Perlot, Yke Prins, Mieke Sampers, Marie Serraris, Gerard Schoneveld, Aat Verhoog en Frits Wielders.

Historisch beeldhouwwerk prijkt al eeuwen op het poortgebouw aan de zijde van de Prinsegracht: de engeltjes en de wapens van de stichter van de hof houden een oogje in het zeil, zij moeten u vooral naar binnen lokken om de prachtige ambiance te kunnen aanschouwen. Geheel gratis! Ook op Open Monumentendag op zaterdag 10 september.

Jos van den Berg
josberg@ziggo.nl

Beeldententoonstelling in het historische Hofje van Nieuwkoop
3 september tot en met 9 oktober 2016

Share on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterPin on PinterestPrint this pageEmail this to someone

Reageren

WP-Backgrounds by InoPlugs Web Design and Juwelier Schönmann