De Bijenkorf: paleis der levensvreugde

Dit jaar in maart bestaat de Haagse Bijenkorf negentig jaar, dit is zeker een artikel waard voor echte Hagenaars. Ik heb zelf in de Bijenkorf (etalage) gewerkt, zo ook mijn moeder (personeelsafdeling) en mijn oom (expeditie), waar wij allemaal met vreugde op terugkijken. Leuk om te lezen over hoe de Bijenkorf in Den Haag terecht is gekomen. Of de Bijenkorf-directie er nu nog zo over denkt weet ik niet, maar dit verhaal is wel het vermelden waard.

Geen Bijenkorf heeft ooit zo op een paleis geleken als de Haagse. Als een burcht van glas, steen en rode baksteen torende hij vroeger uit boven zijn hele omgeving. In de hoogte is hij nu geëvenaard, maar opvallend is de Haagse Bijenkorf nog steeds.

Eigenlijk zou de tweede Bijenkorf in Rotterdam komen. Maar als in 1923 in Den Haag de Nieuwe Verkeersweg (nu Grote Marktstraat) wordt doorgebroken, doet zich de gelegenheid voor die de directeuren Arthur Isaac en Leo Meyer niet kunnen laten lopen.

Berlage
Een selectiecomité, waar onder andere H.P. Berlage in zit, geeft de voorkeur aan een ontwerp van J.F. Staal. Maar de Bijenkorf-directie wil een minder koel en strak gebouw, en vindt het het ontwerp van Piet Kramer (1881-1961) het mooist; die krijgt dus de opdracht. Het is de grootste in zijn leven. Na nauwelijks twee jaar bouwen, waarbij ongelukken en stakingen het werk nog vertragen, vindt op 25 maart 1926 de officiële opening plaats.

Het ‘Paleis der Levensvreugde’, waar de essayist dr. P.H. Ritter jr. het noemt, is één groots kunstwerk. Ieder onderdeel, tot het laatste schroefje toe, is speciaal ontworpen.

Kramer heeft zelf de interieurs en de meubels getekend. Brons, marmer en kostbare houtsoorten zijn erin verwerkt, en tientallen kunstenaars hebben met beeldhouwwerk en gebrandschilderd glas het geheel verfraaid. De pracht van de inrichting, de glas-in-loodramen en het gepolitoerde houtsnijwerk doen denken aan een luxe oceaanschip.

De zalen in de afgeronde hoek (waardoor het gebouw van buiten iets van een opdoemend schip heeft) zijn gereserveerd voor de meest luxueuze afdelingen. De modesalon op de eerste etage, de kunstsalon op de tweede, en op de derde de Oosterse Tapijthal.

Roltrappen
De Haagse Bijenkorf krijgt als eerste in Nederland roltrappen; zestig centimeter breed en alleen omhoog naar de tweede etage, maar toch een sensatie.

Dat het gebouw erg duur in onderhoud is, en ook verder niet altijd even functioneel, is onvermijdelijk. Vanaf 1930 vinden de eerste verbouwingen plaats. Onder leiding van Kramer zelf wordt in 1934 de lunchroom opener en luchtiger gemaakt.

Zijn plan voor uitbreiding van het filiaal met een hoogbouw van vijftien verdiepingen (een tachtig meter hoge toren met bovenin een restaurant) is dan al door de directie afgewezen. Het uitzicht van de daktuin – waar zomers elke middag levende muziek is te beluisteren – is trouwens ook al indrukwekkend.

Begin jaren zestig wordt de Haagse Bijenkorf ingrijpend gemoderniseerd. De lichthal met zijn opmerkelijke balustrade verdwijnt en veel van de van het fraaie interieur moet wijken voor een gestroomlijndere inrichting. Het is tijd voor meer en bredere roltrappen, voor airconditioning en verdere uitbreiding van de verkoopruimte.

Weinig gebouwen in Nederland zullen vaker verbouwd zijn dan de Bijenkorven. De laatste jaren is er weleens met spijt teruggeblikt op de radicaalste ingrepen, vooral in de jaren zestig. Gelukkig staat de buitenkant van het ‘Paleis der Levensvreugde’ nog recht overeind, compleet met de gevelbeelden van Hildo Krop, John Rädecker en A. Riemens.

Lichthal
Eind 1994 echter begint in Den Haag een verbouwing die in de Bijenkorf-geschiedenis haar weerga niet kent. Er komt een nieuwe lichthal, en aan de achterkant een nieuw dienstengebouw voor de aan- en afvoer van goederen (die vanwege de drukte in de binnenstad steeds meer ’s nachts zal gebeuren).

Licht en overzichtelijkheid worden nagestreefd bij het vernieuwen van de inrichting. Bovendien wordt een deel van de vergane glorie van Kramers’ interieur nauwgezet hersteld, zodat ook daar weer goed te zien zal zijn wat dit is: een stuk Amsterdamse School in het hart van Den Haag.

Han Donders
han.donders@ziggo.nl

Brongegeven: ’t Gonst (125 jaar de Bijenkorf)

Share on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterPin on PinterestPrint this pageEmail this to someone

Reageren

WP-Backgrounds by InoPlugs Web Design and Juwelier Schönmann